سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 132

می کنیم، چرا؟ می فرماید: بخاطر اینکه ما خودمان را سر دو راهی می بینیم، یک راه در جمع بین این دو کلام مولا حمل مطلق بر مقید است، لکن این به عنوان یک راه و به عنوان یک احتمال است، که ما احتمال می دهیم که مسأله به صورت حمل مطلق بر مقید مطرح باشد. و در نتیجه آن که مکلف به است، و متعلق تکلیف مولا است، عبارت از خصوص عتق رقبه مؤمنه است. اما در کنار این و در عرض این یک راه دیگری وجود دارد، و آن نتیجه و ما حصلش عکس راه اول است، و آن این است، ایشان می فرماید: اعتق رقبه دارای یک ظهور است و آن همان ظهور اطلاقی است. «یجب علیک عتق رقبه، ای من دون فرق بین المؤمنه و الکافره». اما سراغ«اعتق رقبه مؤمنه» می آییم، می بینیم در اعتق رقبه مؤمنه دو تا ظهور وجود دارد، یکی«ظهور هیئت افعل در وجوب فی مقابل الاستحباب، که هر کجا هیئت افعل بدون قرینۀ دالۀ بر عدم وجوب مطرح باشد، این ظهور در وجوب دارد.

پس هیئت«اعتق، له ظهور فی الوجوب» از آن طرف یک ظهور دومی در اعتق رقبه مؤمنه وجود دارد، که این ظهور در رابطۀ با تقیید است، رقبه مؤمنه است، که این معنایش این است که قید ایمان دخالت دارد در متعلق تکلیف، نه به عنوان افضل الافراد مطرح است، «اعتق الرقبه المؤمنه» اگر ما بودیم و هیچ دلیل دیگری ما در مقابل«اعتق رقبه مؤمنه» نمی داشتیم، ما می آمدیم در رابطۀ با«اعتق رقبه المؤمنه» می گفتیم: «له ظهوران»، و هر دو ظهور را هم حفظ می کردیم، یکی ظهور«اعتق فی الوجوب فی مقابل الاستحباب»، و یکی هم«ظهور التقیید فی کون القید له مدخلیه فی اصل المتعلق التکلیف»، به طوری که اگر مولا تنها می گفت: «اعتق الرقبه المومنه»، مکلف حق نداشت در مقام موافقت و امتثال عتق رقبه غیر مؤمنه را تحویل مولا بدهد.

در نتیجه«اعتق رقبه المومنه له ظهوران، ظهور فی الوجوب و ظهور فی مدخلیه الغیر»، لکن مشکلی که در اینجا به وجود آمده است، وجود اعتق رقبه مطلق است، که عبارت از همان ظهور اطلاقی است، بعد ایشان می فرماید، راه دوم که در مقابل مسأله حمل مطلق بر مقید مطرح است، این است که ما ظهور اطلاق را بگیریم، ظهور اعتق الرقبه را در معنای اطلاقی خودش حفظ کنیم، و با این ظهور بیاییم سراغ دلیل مقید، که لازم نیست که در هر دو ظهور دلیل مقید ما تصرف کنیم، یکی از دو ظهورها را باید از کار بیندازیم، یا ظهور اعتق را در وجوب از کار بیندازیم، بگوییم: «اعتق رقبه المؤمنه» نمی خواهد بگوید: عتق رقبه مؤمنه واجب است، بلکه عتق رقبه مؤمنه مستحب است با ظهور اطلاقی.