سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 160

از موارد، ظن شخصی هم وجود نداشته باشد.

این یک نکته ای است که از عنوان عبارت ایشان با کلامی که شروع می کنند، چنین استفاده می شود که ایشان قطع را از عنوان اماره خارج می داند. این بحثی نیست که یک ثمرۀ علمی بر آن ترتب پیدا بکند. این یک اصطلاحی است که آیا اماره به معنای لغوی خودش است و شامل قطع هم می شود یا اماره یک اصطلاح اصولی است و در مقابل قطع بکار می رود همان طوری که در مقابل اصول عملیه بلا اشکال استعمال می شود؟

اما آن سه مطلبی که ایشان در یک سطر کوتاه بیان می فرماید و هیچ گونه اشاره ای به دلیل و وجه آن نمی کند، مطلب مهمش این است که مسائل قطع و کلاّ کتاب القطع با این که یکی از کتابهائی است که نسبتا به صورت مفصّل در اصول از آن بحث می شود، چرا خارج از مسائل اصولیه است؟ و به تعبیر ایشان: چرا خارج از مسائل الفن است و از علم اصول خارج است؟

دلیل خارج بودن مسائل قطع از علم اصول از نظر شیخ انصاری

مرحوم شیخ انصاری(ره) در اول کتاب رسائل که از همین کتاب القطع شروع می شود، برای این مطلب، دو دلیل اقامه می کنند که البته ایشان در صدد اثبات این معنا نیستند، لکن دلیلهایشان به درد اینجا هم می خورد، لکن بحث در این است که آیا این دلیلها تمام است یا ناتمام؟ یا بعضی تمام و بعضی ناتمام؟ مرحوم شیخ می فرماید: اطلاق کلمۀ حجت بر قطع با اطلاق کلمۀ حجت بر سایر امارات معتبره و ظنون معتبره، فرق می کند؛ یعنی اینکه ما می گوییم: «القطع حجه» و باز تعبیر می کنیم: «خبر العادل حجه» و در این دو قضیۀ حملیه، «حجه» را محمول قرار می دهیم و عنوان حجت را بر هر دو، اطلاق می کنیم، این دو تا اطلاقات با هم فرق می کند. چرا؟ دو دلیل اقامه می کند:

یک دلیل این است که حجت، عبارت از آن حد وسطی است که واسطه در اثبات حکم برای اصغر می شود، حکمی که در قضیۀ کبری ثابت است، این حد وسط است که مثل یک واسطه و دلاّلی حکم را برای اصغر، ثابت می کند. در قضیۀ«العالم متغیر و کل متغیر حادث» که بعد ما نتیجه می گیریم: «العالم حادث»، چه چیز سبب شده که ما به این نتیجه برسیم و چه چیزی واسطه شده است برای اثبات حدوث برای عالم؟ حد وسط که تغیّر باشد هم در قضیۀ صغرا مطرح است می گویید: «العالم متغیر» و هم در قضیۀ کبرا مطرح است که می گویید: «کل متغیر حادث» و لو لا این حد وسط که عبارت از عنوان متغیّر بودن است، نمی توانستیم به