سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 163

بین دلیل حرمت شرب خمر و دلیل حجّیّت بینه هم چنین اقتضایی را ندارد، لذا این بیان اول شیخ، بیان صحیحی نیست.

معنای حجت بودن شیء

علاوه بر آن اینکه یک اشکال مهمی هم اینجا وجود دارد و آن این است که شما می فرمایید: حجت یعنی آنکه حد وسط قرار بگیرد، چه کسی این حرف را زده؟ چه دلیلی دلالت بر این معنا کرده که معنای حجّت این است که حد وسط قرار بگیرد؟ بلکه حجت، یک مفهوم مبیّن و روشنی دارد.

حجت یعنی آنکه مولی می تواند در مقابل عبد به آن استناد و احتجاج بکند، عبد هم در مقابل مولی می تواند به آن احتجاج بکند، این معنای حجت است. اما اینکه حجت یعنی حد وسط در تشکیل قیاس نقش داشته باشد برای ثبوت اکبر للاصغر، از مرحوم شیخ بزرگوار سؤال می کنیم شما از کجا این معنا را برای حجّیّت بدست آورده اید؟ معنای«القطع حجه» یعنی قطع، یک چیزی است که مولی می تواند با این بر عبد احتجاج بکند، و در قطع بخلاف، عبد می تواند به این قطع در مقابل مولی، احتجاج بکند.

اگر عبد قطع پیدا کرد که«ان هذا خلّ لا خمر» و بعد«شرب هذا المایع» می گوییم: «القطع حجه، حجه للعبد علی المولی» یعنی مولی نمی تواند به او بگوید: «لم شربت هذا المایع الذی کان فی الواقع خمرا؟» عبد می گوید: من قاطع بودم«بانّه خلّ». و همین طور از آن طرف، «اذا کان العبد قاطعا بانّه خمر» فرض کنید به حسب واقع، خمر باشد، اگر شرب کرد، مولی به عبد می گوید: «لم شربت هذا المایع مع علمک بانّها الخمر؟» و در واقع هم خمریت وجود داشته است؟

حجت، یعنی«ما یصح به الاحتجاج». این«ما یصح به الاحتجاج» هم در«القطع حجه» درست است و هم در«البیّنه حجه و خبر الواحد حجه». اگر خبر واحد عادل قائم شد فرضا بر اینکه نماز جمعه در عصر غیبت واجب نیست، خود شارع هم خبر واحد عادل را حجت قرار داده، آنجا«یصح للعبد ان یحتج علی المولی» در ترک نماز جمعه به اینکه خبر واحد عادل صحیح قائم شد بر عدم وجوب، خودش هم خبر عادل واحد را حجت قرار داده.

لذا در این رابطه که حالا خارج از اصل بحث ما است این اشکال هم به مرحوم شیخ هست که«القطع حجه و الظن المعتبر حجه» در معنای حجّیّت هیچ فرقی نمی کند و معنای حجّیّت،