سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 167

تقدم مسألۀ اصولیه بر مسأله فقهیه

اگر بخواهیم این را در یک قالب اصطلاحی و در یک قالب علمی تعبیر بکنیم، باید اینجوری تعبیر بکنیم که مسألۀ اصولیه مقدمیت بر مسألۀ فقهیه دارد و در سلسلۀ علل استکشاف حکم فقهی واقع شده است. مسألۀ اصولی بر مسألۀ فقهی تقدم دارد و لذاست که از علم اصول هم تعبیر به علم اصول می کنند، برای اینکه این طریق و اساس برای استکشاف حکم فرعی الهی و حکم فقهی است. در باب مسائل قطع، کدام یک از مسائل قطع برای استنباط مقدمیت دارد؟ بلکه در مسائل قطع شما اول، قطع به حکم را فرض کرده اید، قطع به وجوب نماز جمعه را موضوع قرار داده اید. قطع به خمریت هذا المایع که ملازم با قطع به حرمت هذا المایع است این در مسائل قطع خودش بعنوان موضوع بحث و موضوع احکامی که در کتاب القطع بحث می شود قرار گرفته. پس در حقیقت مسائل اصولیه نسبت به احکام فقهیه باید جنبۀ مقدمیت داشته باشد، در حالی که ما در کتاب القطع با عکس این معنا مواجه هستیم؛ یعنی اول، قطع به حکم را فرض می کنیم موضوع قرار داده ایم بعد روی این قطع به حکم بحث می کنیم که آیا استحقاق عقوبت بر مخالفتش مترتب است یا نه؟ مسألۀ استحقاق عقوبت هم که یک حکم فقهی نیست بلکه یک حکم عقلی است که آیا استحقاق عقوبت در کار است یا در کار نیست؟ لذا با توجه به ضابطه ای که خود مرحوم آخوند برای مسائل اصولیه بیان کرده اند، باید بگوییم که احکام القطع از مسائل علم اصول خارج است.

یک مؤیّدی هم برایش ذکر بکنیم و آن این است که قدما در کتابهای اصولی خودشان اصلا متعرض کتاب القطع نشده اند، این متأخرین و متوسطین هستند که در کتابهای اصولی خودشان یک کتابی به نام کتاب القطع مطرح کرده اند، و الاّ در بین قدما، چنین چیزی ملاحظه نمی شود.

دخول بحث قطع در مسائل علم اصول از نظر مرحوم آقای بروجردی(ره)

لکن در عین حال مرحوم سیدنا الاستاذ مرحوم آقای بروجردی(اعلی الله مقامه الشریف) اصرار عجیبی دارند بر اینکه مسائل کتاب القطع داخل در علم اصول است. خلاصۀ بیان ایشان عبارت از این است؛ می فرمایند: اولا ما در بحث موضوع علم اصول که این یک بحث دامنه داری بود که موضوع علم اصول چیست؟ آیا موضوع علم اصول، ادلۀ اربعه است آن هم