سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 181

عدم اختصاص اصول عملیه و امارات جاریه در شبهات موضوعیه به مجتهد

در باب اصول عملیه و حتی اماراتی که در شبهات موضوعیه جاری می شود، مثل استصحاب بقاء نجاستی که مقلّد در ثوب خودش جاری می کند، یا بیّنه ای که عند المقلّد قائم می شود«علی انّ هذا المایع خمر» اینجاها هم گفته شده که مسأله، ارتباطی به مجتهد ندارد، مگر یک جهتش و آن این است که مرجع تقلید باید قائل به جریان و قائل به حجّیّت این استصحاب باشد و در رابطۀ با شبهات موضوعیه قائل به حجّیّت بیّنه باشد. اما اگر یک مرجع تقلیدی فرضا بطور کلی منکر حجّیّت استصحاب است؛ چون در باب استصحاب همان طوری که در رسائل مرحوم شیخ مورد نظرتان است، 13 قول وجود دارد و یکی از اقوال سیزده گانه، «انکار حجّیّه الاستصحاب رأسا» است که اصلا استصحاب بطور کلی هیچ گونه حجّیّت و اعتباری ندارد. لذا در شبهات موضوعیه در تطبیقش نظر خود مقلّد مطرح است، اما این مثل باب قطع نیست. در باب قطع، حجّیّت قطع نیاز به فتوای مرجع تقلید ندارد. اما در باب بیّنه که قائم می شود«علی انّ هذا المایع خمر» یا استصحابی که در شبهات موضوعیه جریان پیدا می کند، این باید پشتوانه اش فتوای مرجع تقلید باشد.

اختصاص امارات و اصول عملیه در شبهات حکمیه به مجتهد

لکن آنچه در این مسأله، اساس اشکال است، یکی؛ اماراتی است که می خواهد دلالت بر اصل حکم داشته باشد، و یکی؛ اصول عملیه ای است که می خواهد در شبهات حکمیه جریان پیدا بکند. عمدۀ مسائل امارات و عمدۀ مجاری اصول عملیه که در اصول، مورد بحث واقع می شود، همین هایی است که در احکام کلیه و شبهات حکمیه جریان پیدا می کند، لذا اینجا لقائل مثل محقق نائینی(ره) ان یقول به اینکه اینجا مقلّد چه نقشی می تواند داشته باشد؟ مقلّد از کجا می تواند بفهمد که خبر واحد عادل، بر وجوب نماز جمعه قائم شده؟ از کجا می تواند بفهمد که این خبر واحد عادل، معارض دارد یا ندارد؟ و قبل از این، از کجا می تواند بفهمد که خبر عادل، حجّیّت دارد یا ندارد؟ بحث حجّیّت خبر واحد، یک بحث مهمی است که در اینجا هم بعضی از بزرگان قائل به عدم حجّیّت شده اند و آنهایی هم که قائل به حجّیّت شده اند در محدودۀ حجّیّت بینشان اختلاف است که آیا تنها خبر العادل حجت است یا خبر ثقه حجت است یا خبر موثوق به حجت است؟ اینها مسائلی است که باید با اجتهاد، دنبال بشود و انسان