سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 210

یکی: همین عنوانی که شیخ فرمودند که آیا متابعت القطع، لزوم دارد یا نه؟ عنوان، عنوان متابعت القطع است. عنوان دیگری که در اینجا مطرح است، مسألۀ حجّیّت قطع است که حجّیّت هم دارای دو شبعه است؛ از یک شعبه اش به منجّزیت تعبیر می شود؛ یعنی قطع سبب بشود یا حجت دیگر که آن حکمی که این قطع بر طبقش قائم شده و تحقق پیدا کرده به مرحلۀ تنجّز برسد و مرحلۀ تنجّز؛ یعنی مرحلۀ استحقاق عقوبت بر مخالفت حکم.

شعبۀ دیگر؛ مسألۀ معذّریت است، در آنجایی که قطع یا حجت دیگر مخالف با واقع باشد «یقولون بانّه معذّر» یعنی وجود این قطع، سبب معذوریت مکلّف است نسبت به مخالفت حکم واقعی. اگر کسی قاطع شد به اینکه صلاه جمعه وجوب ندارد در حالی که به حسب واقع، نماز جمعه واجب بود، این قطع مخالف واقع است که مقطوعش عدم وجوب جمعه است، طبعا اگر مکلّف مخالفت کرد و به استناد قطع، نماز جمعه را ترک کرد، «یکون معذورا فی المخالفه». این معذّریت که شعبه دوم حجّیّت است هم باز به قطع ارتباط پیدا می کند. پس عنوان دومی که در اینجا مطرح است عنوان حجّیّت است که یک شعبه اش منجّزیت فی صوره الاصابه و یک شعبه اش معذّریت فی صوره الخطاء و عدم اصابه الواقع است.

عنوان دیگری که باز در اینجا مطرح است، مسألۀ طریقیت و کاشفیت است که ما می گوییم: «القطع طریق، القطع کاشف» و طریقت و کاشفیتش را هم در اعلی درجۀ طریقیت و کاشفیت می دانیم. می گوییم: «القطع طریق کامل و کاشف تامّ» بحیثی که در کاشفیت و طریقیتش هیچ گونه کمبود و نقصانی وجود ندارد. پس یک بحث در حول و حوش این مسائل است که آیا طریقیت و کاشفیت برای قطع، مجعول است یا یک امر ذاتی است یا هیچ کدام نیست؟ آیا حجّیّت به معنای منجّزیت و معذّریت برای قطع مجعول است؟ یا اینکه مثل لوازم ماهیت، ذاتی برای قطع است و نیازی به جعل و اعتبار ندارد؟ اینها مباحثی است که باید در اینجا باید مطرح بکنیم.

لزوم متابعت قطع

اما اولین مطلب و اولین عنوان که در کلام شیخ هم وارد شده، لزوم متابعه القطع است. با توجه به اینکه کلمۀ عقلی در اینجا ذکر نشده، ظاهر کلام این است که این یک وجوب شرعی است، شرعا بر انسان لازم است که بر طبق قطعش عمل کند. کلمۀ متابعت را ایشان به خود قطع اضافه کرده اند«یجب(یا) لا اشکال فی وجوب متابعه القطع». اینجا یک مقداری دقت و