سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 219

لباس وجود به قامت اربعه پوشاند، بالتبع زوجیت هم تحقق پیدا کرده است، اما وجود عرضی و وجود تبعی به خلاف مسألۀ قیام برای زید یا بیاض برای جسم.

لذاست که این تعبیر در کلام محقق خراسانی که می فرمایند: «لعدم امکان الجعل التألیفی بین الشیء و لوازمه» ظهور در این دارد که مقصودشان از لوازم، همین لوازم ماهیت است و در لازم الماهیه وقتی که ملزوم، مجعول شد به جعل تکوینی، لازم هم بالتبع و بالعرض اتصاف به وجود تکوینی پیدا می کند و دیگر ارتباط و ائتلاف در آنجا تصور نمی شود همان طوری که در جسم«لم یکن متصفا بالبیاض» لکن یک جاعلی بین یک جسم و بیاض، ایجاد ارتباط و ایجاد الفت کرد.

پس از کلام این دو بزرگوار اینطور استفاده می شود و کلام مرحوم محقق نائینی(ره) صراحت کامل در این معنا دارد که اولا به عنوان طریقیت و کاشفیت تصریح می کنند، و ثانیا مسألۀ طریقیت و کاشفیت را به عنوان لازم الماهیه مطرح می کنند و مثال هم می زنند به زوجیت نسبت به اربعه.

بررسی لازم ماهیت بودن کاشفیت و طریقیت قطع

آیا واقعیت مسأله این است که کاشفیت و طریقیت، لازم ماهیت قطع است؟ اگر لازم ماهیت شد، پس دیگر نباید در هیچ مرحله ای، در هیچ وعائی بین اینها امکان انفکاک و تفکیک وجود داشته باشد در حالی که ما در باب قطع کثیرا ما مشاهده می کنیم که کسی به یک مطلبی قطع پیدا می کند لکن آن مطلب هیچ گونه واقعیت ندارد که اگر آن مطلب واقعیت ندارد، پس کاشفیت یعنی چه؟ پس طریقیت یعنی چه؟ این کشف از چه کرده و طریقیت به چه چیزی پیدا کرده؟ وقتی که نماز جمعه بحسب واقع فرضا وجوب ندارد و این قاطع شده به وجوب نماز جمعه، اینجا می گوییم: «القطع طریق الی الواقع» کی طریق الی الواقع است؟ واقع که عدم وجوب نماز جمعه است و آن چیزی که این شخص قطع به آن پیدا کرده عبارت از وجوب نماز جمعه است. پس«ما قطع به لم یکن واقعا و الواقع لم یتعلق القطع به، فکیف یکون القطع طریقا الی الواقع و کاشفا عن الواقع»؟

چیزی که قاعده به ذهن شما هم خطور می کند این است که شما باید کاشفیت و طریقیت را به اعتقاد خود قاطع حساب بکنید. قاطع به نظر خودش«لا یری الاّ الواقع» و به نظر خودش کاملا به واقع راه پیدا کرده و واقع را به دست آورده است. لذا نمی شود که کسی قطع به یک