سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 22

معنای موضوع له می داند. و با توجّه به این معنا، ایشان دو اشکال به علمای ادب و علمای نحو و صرف وارد کرده اند.

عدم امکان وجود ماهیت متقیده به قید ذهنی در خارج

یک اشکال این است که اگر در معنی اسامه، تقیّد به یک قید ذهنی و تعیّن ذهنی نقش داشته باشد، نتیجه این می شود که اگر ما اثر خارجی را ملاحظه کنیم، اگر بخواهیم قضیۀ حملیۀ«هذا اسد» را ترتیب بدهیم، این نیاز ندارد به اینکه دخل و تصرفی در معنی اسد بکنیم برای اینکه اسد، اسم جنس است، اسم جنس هم معنایش ماهیت است، و در قضیۀ حملیۀ به حمل شایع، ملاکش اتحاد در وجود است.

وقتی می گوییم: «هذا اسد یعنی هذا متحد مع ماهیه الاسد» این یک قضیۀ حملیۀ بدون تصرف و تأویل است.

حالا اگر ما به جای این قضیه حملیه بخواهیم محمول را علم جنس قرار دهیم، یک اسد خارجی را با کلمۀ«هذا» مشار الیه قرار دهیم، و بگوییم«هذا اسامه» اگر بخواهید تمام خصوصیات معنای علم جنس را رعایت کنید، این قضیه حملیه دروغ است، برای اینکه معنی اسامه، ماهیت متقیّدۀ به قید ذهنی است، و چیزی که متقیّد به یک قید ذهنی شد، امکان ندارد که حتّی اتحاد وجودی با یک موجود خارجی داشته باشد.

اصولا وجود خارجی و وجود ذهنی قسیم یکدیگر هستند. لذا می گویند: «الوجود اما خارجیه و اما ذهنیه» و امکان ندارد این دو با هم متحد و مجتمع شوند. وجود خارجی با ماهیت متحد است، وجود ذهنی هم با ماهیت متحد است. اما بین خودشان کمال مغایرت و بینونت است. اگر اینطور شد ما چطور قضیۀ حملیۀ«هذا اسامه» را ترتیب می دهیم؟ حمل اولی ذاتی که نیست، حمل شایع است، و حمل شایع ملاکش اتحاد در وجود است یعنی می خواهید بگویید: بین وجود خارجی و بین وجود ذهنی، اتحاد وجود دارد، پس چطور می شود که وجود ذهنی قسیم وجود خارجی است، و همینطور وجود خارجی قسیم وجود ذهنی باشد؟

اینجا یک نکته ای که قبلا هم ذکر کردیم الان هم باید اشاره ای به آن بکنیم و در ذهن شما می آید که پس چطور آن زید خارجی را تصور می کنیم؟ اگر بخواهیم قضیۀ«زید قائم» را ترتیب بدهیم، این نیاز ندارد به اینکه زید را تصور بکنیم؟ یعنی وجود ذهنی به او بدهیم؟ زید