سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 220

چیزی داشته باشد و در عین حال تردید داشته باشد که آیا آن مقطوعش و متعلق قطعش واقعیت دارد یا ندارد. هرکسی که به یک چیزی قاطع شد«لا یری بنظره الاّ الواقع».

تنافی بین لازم ماهیت بودن چیزی با اختلاف انظار در آن

می گوییم: اتفاقا همین نکته ای که در ذهن شما آمده، دلیل بر این است که مسألۀ طریقیت و کاشفیت با لوازم الماهیه دو تا هستند برای اینکه در لوازم الماهیه، انظار فرق نمی کند، اشخاص فرق نمی کند. امکان ندارد که یک کسی زوجیت را لازمۀ اربعه نداند و مسأله ای نیست که نظرها در آن متفاوت و مختلف باشد در حالی که در اینجایی که زید قاطع شده به عدم یا به وجوب نماز جمعه و شما هم فرض کنید قاطع شدید به خلاف آن چیزی که زید قاطع شده است، هر دو قطع است و هر دو به نظر شما کاشفیت و طریقیت دارد در حالی که ما در واقع، نمی توانیم تعدد و اثنینیت تصور بکنیم. نمی توانیم بگوییم: به حسب واقع هم نماز جمعه واجب است و هم نماز جمعه غیر واجب است. دو تا قطع پیدا شده، «زید قطع بوجوب صلاه الجمعه و عمرو قطع بعدم وجوب صلاه الجمعه» و شما می خواهید برای هر دو، عنوان طریقیت و کاشفیت الی واقع را وصف و عنوان قرار بدهید، در حالی که لازمۀ این معنا این است که نماز جمعه هم بحسب واقع واجب باشد و هم بحسب واقع غیر واجب باشد. پس چطور شما مسألۀ طریقت و کاشفیت را با مسألۀ زوجیت اربعه مقایسه می کنید، در حالی که هیچ نظری و هیچ اعتقادی در آنجا مختلف نیست و معنا ندارد کسی تصور بکند و فکر بکند که«انّ الاربعه یمکن ان لا تکون زوجا»؟ پس این چطوری قابل تصور است و بیان اینها چگونه درست می شود؟

معنای علم تصوری و تصدیقی

اینجا یک مطلبی هست که ما در مباحث گذشته مکرر بیان کرده ایم و آن مطلب این است:

اینکه شما در منطق ملاحظه فرموده اید«العلم ان کان اذعانا للنسبه فتصدیق و الاّ فتصور» معنایش این است؛ همان طوری که تصدیق علم است، هکذا تصور هم علم است منتها فرق بین تصور و تصدیق این است که تصدیق، اذعان للنسبه و متعلق به قضیه است، اما در باب تصور، مسألۀ اذعان به نسبت وجود ندارد.

گاهی از اوقات شما زید خارجی را تصور می کنید، مثلا امروز تصمیم می گیرید که زید را