سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 221

برای فردا به منزل خودتان دعوت کنید. اول باید این قضیه در ذهن شما پخته بشود و تصور بشود. این زیدی که وجود خارجی دارد و وجود خارجی تمام حیثیت آن زید است و عنوان فردییتش متقوم به وجود خارجی اش است، این وجود خارجی را چطور شما در ذهنتان می آورید؟ مگر وجود ذهنی و وجود خارجی متباین با همدیگر نیستند؟ مگر اینها قسیم یکدیگر نیستند؟ «الوجود امّا ان یکون ذهنیا و امّا ان یکون خارجیا» و معنا ندارد بین این دو جمع بشود.

همان طوری که معقول نیست که موجود در ذهن با وصف وجودش در ذهن اتصاف به وجود خارجی داشته باشد، موجود در خارج هم با وصف وجودش در خارج معنا ندارد که اتصاف به وجود ذهنی پیدا بکند.

پس چطور زید را تصور می کنید؟ و اگر تصور نکنید که نمی توانید نقشه و برنامۀ فردا را تنظیم بکنید. چه جوری زید را تصور می کنید در حالی که وجود خارجی در شخصیت و حقیقت زیدیت رکنیت دارد؛ یعنی اگر زید وجود خارجی نداشته باشد«لا یکون زیدا» زید، غیر انسان و طبیعت است. طبیعت «یمکن ان یوجد فی الخارج، یمکن ان یوجد فی الذهن و یمکن ان لا یوجد لا فی الذهن و لا فی الخارج».

طبیعی نسبت به وجود، تساوی نسبت دارد، نسبت به وجود و عدم، هم وجود خارجی هم وجود ذهنی. امّا به خلاف فرد طبیعی و زید متشخّص در خارج است.

اگر وجود خارجی زید متشخص در خارج را از او بگیرند این«لیس بزید».

اگر شما با وصف وجود خارجی او را تصور می کنید، معنایش این است که وجود ذهنی و وجود خارجی قسیم یکدیگر نیستند و اگر بدون وصف وجود خارجی تصور می کنید، زید را تصور نکرده اید چون وجود خارجی در حقیقت زیدیت رکنیت دارد.