سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 229

الجمعه قاطع می شوید، این قطع، واقعیت پیدا می کند، این قطع، وجود خارجی پیدا می کند امّا خارجیتش مثل خارجیت قیام زید نیست که برای شما ملموس است و برای شما مورد نظر است. واقعیت و خارجیت قطع به این است در نفس انسان این ادراک و این انکشاف تحقق داشته باشد که«انّ صلاه الجمعه لا تکون واجبه».

پس اگر ما از وجود واقعی و خارجی قطع، تعبیر کردیم به ذهنتان نرود که وجود خارجیش مثل قیام زید در خارج یا بیاض جسم در خارج که شیء ملموس و مرئی است می باشد. قطع از سنخ آن نیست بلکه فرض کنید از سنخ اراده است. شما که اراده می کنید یک کاری را انجام بدهید، آنکه در خارج پیداست، آن کاری است که انجام می دهید، اما اراده، واقعیت دارد، امّا واقعیتش به تحقق این اراده در نفس است نه اینکه در کنار عمل خارجی، یک شیء مرئی و مورد نظری به نام اراده به عمل خارجی شما چسبیده باشد.

فرق بین کاشفیت و طریقیت قطع و حجیت قطع

بحث این است که آیا این حجّیّتی که ما برای قطع ذکر می کنیم و هیچ جای تردیدی نیست، این را نباید به مسألۀ کاشفیت و طریقت عطف کرد. در کاشفیت و طریقیت به آن معنایی که ما عرض کردیم، چه بسا مسألۀ کاشفیت و طریقیت، با مسألۀ قطع، عینیت پیدا می کند امّا مسألۀ حجّیّت، ربطی به ماهیت ندارد. ماهیت قطع که معنایش را در کتاب لغت خوانده اید، برای انسان حجّیّت ندارد. وجود ذهنی قطع هم موجب حجّیّت و معروض حجّیّت نیست برای این که وجود ذهنیش عبارت از تصور ماهیت قطع است. آیا تصور ماهیه القطع چیزی را به گردن انسان می گذارد؟ مسألۀ منجّزیّت و معذّریّت را موجب می شود؟ یا اینکه مسألۀ سوم است و آن این است که این حجّیّت مربوط به وجود واقعی قطع است؟ هر کجا قطع، وجود واقعی پیدا کرد به دنبالش، مسألۀ حجّیّت بمعنی المنجّزیّه و المعذّریّه تحقق پیدا می کند. حالا دیدید چقدر بین کاشفیت و طریقیت و بین حجّیّت فاصله شد. کاشفیت و طریقیت اینقدر مقامش بالا رفت که چه بسا در مرحلۀ عینیت قطع پیاده شد. اما مسألۀ حجّیّت اینقدر مقامش پایین است که نه ربطی به ماهیت دارد، نه ربطی به وجود ذهنی قطع دارد، بلکه صرفا در محدودۀ وجود خارجی قطع است، هر کجایی که خارجیت پیدا کرد و برای هر کسی قطع تحقق پیدا کرد، اینجا منجّزیّت و معذّریّت مطرح است. پس باید تعبیر بکنیم که حجّیّت از لوازم وجود قطع است آن هم نه وجود اعم از وجود ذهنی و خارجی، بلکه خصوص وجود