سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 234

عقل بدیهی ضروری مخالفتی داشته باشد؛ «یعنی یلزم تزلزل اساس جمیع هذه المعانی» لذا اولین دلیل برای اینکه شارع نمی تواند از قطع، نفی حجّیّت بکند، عبارت از این است که هیچ کسی نمی تواند در مقابل حکم عقلی بدیهی مخالفتی داشته باشد حتی از شارع، به خاطر لزوم آن توالی فاسده.

لزوم اجتماع ضدین از نفی حجیت قطع

دلیل دومی هم مرحوم آخوند(ره) در کفایه اضافه کرده اند؛ می فرمایند: اگر شارع بخواهد در آن جایی که مکلّفی قاطع شد به وجوب نماز جمعه، نفی حجّیّت بکند، و بگوید: این قطع، لیس بحجه، اینجا از دو حالت خارج نیست؛ یک وقت است که این قطع به وجوب صلاه الجمعه از قطعهایی است که مطابق با واقع و مصیب الی الواقع است و یک وقت این است که این قطع، مخالف با واقع است. از این دو حال بیرون است. اگر این قطع، مطابق با واقع باشد، قاطع شد به وجوب نماز جمعه و بحسب واقع هم نماز جمعه واجب است، حالا شارع می خواهد بگوید: این قطع، لیس بحجه؛ یعنی تو می توانی با قطع خودت مخالفت بکنی، که در صورت مصادفه و مطابقۀ با واقع، تضاد لازم می آید برای اینکه از یک طرف ما فرض کردیم که این قطع، مطابق است و معنای مطابقه، این است که نماز جمعه بحسب واقع، واجب است. از یک طرف هم شارع می گوید: لازم نیست که شما با این قطع موافقت داشته باشید «هذا لیس بحجه» یعنی می توانید نماز جمعه را ترک بکنید. پس شارع از یک طرف، حکم به وجوب نماز جمعه کرده است روی فرض مطابقه القطع للواقع؛ و از یک طرف هم حکم کرده به عدم وجوب نماز جمعه روی اینکه گفته: لازم نیست که تحت تأثیر این قطع قرار بگیرید و بر طبق این قطع عمل بکنید، «فیلزم اجتماع الضدین» یعنی شارع می گوید: نماز جمعه هم واجب است و هم لیس بواجب. واجب و لیس بواجب، یا اجتماع نقیضین است یا اجتماع ضدین است. اگر به معنای اباحۀ نماز جمعه باشد.

و اگر فرض کنیم این قطع مخالف با واقع است، این که قاطع شده به وجوب نماز جمعه، بحسب واقع هم نماز جمعه واجب نیست، شارع هم می گوید: «لا یجب علیک متابعه هذا القطع و ترتیب الاثر علی هذا القطع» اینجا بحسب واقع، تضاد تحقق پیدا نکرده است چون بحسب واقع، جز مسألۀ عدم وجوب نماز جمعه، چیز دیگری نیست، اما به حسب اعتقاد این قاطع، این قاطعی که دارد می بیند وجوب نماز جمعه را، از یک طرف قطعش او را هدایت