سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 24

کنید و همان ماهیت حیوان مفترس را محمول قرار دهید، و در غیر این صورت امکان ندارد که این قضیۀ حملیه تحقق پیدا کند.

مقدمیّت وضع برای استعمال

علاوه؛ یک اشکال دیگری هم ایشان می کند، می فرماید: وقتی که واضع یک لفظی را برای یک معنایی وضع می کند، مخصوصا آن جایی که واضع یک آدم حکیم عاقل و متوجهی باشد، این وضع مقدمۀ استعمال و برای این است که در مقام استعمال، مورد استفاده قرار بگیرد.

کسی که برای فرزندش نامگذاری می کند، برای این است، که بعدا هر کس بخواهد این بچه را صدا بزند، دیگر نیاز به هزار تا اشاره نداشته باشد، تا بگوید: زید، او متوجه و روشن شود. و همینطور آنهایی که برای مخترعات خودشان نام می گذارند، این نامها به صرف نامگذاری تمام نمی شود، اینها مقدمه این است که در مقام استعمال از آن استفاده شود.

اشکال ایشان این است، می فرماید که اگر واضع بخواهد اسامه را برای ماهیت متقیّدۀ به یک امر ذهنی وضع کند، این در مقام استعمال چه فایده ای دارد؟ چه اثری از نظر استعمال بر این بار می شود؟

بله؛ اگر بخواهیم یک قضیۀ حملیۀ به حمل اولی ذاتی ترتیب بدهیم، از ما بپرسند«ما معنی اسامه؟» بگوییم: «اسامه هی حیوان مفترس المتعیّن بالتعیّن الذهنی» اینجا این به درد می خورد. اما نوع قضایا و نوع استعمالها در رابطۀ با قضایای حملیۀ به حمل شایع است. لذا کلمۀ شایع را در حمل شایع به کار برده اند برای اینکه اکثریت قضایا را این قضایای حملیۀ به حمل شایع ترتیب می دهد. لذا اشکال ایشان این است که واضع بیاید کلمۀ اسامه را برای یک معنای متقیّدۀ به یک امر ذهنی وضع بکند، که ما مجبور باشیم در هر قضیۀ حملیۀ به حمل شایعی که ترتیب می دهیم، یک قیچی برداریم و قید تقیّد و تعیّن به امر ذهنی را جدا کنیم، چه نتیجه ای بر این وضع بار شد؟ چه اثری بر این وضع مترتب شد؟ این وضع لا یکون، یک وضع عقلایی، بلکه یک وضع لغوی است که«لا یترتب علیه اثر الاّ قلیلا» آن هم قلّما یتفق که انسان قضیۀ حملیه به حمل اولی ذاتی تشکیل بدهد. لذا می فرماید: نظر ما بر خلاف نظر علمای ادبیت و عربیت است. نظر ما این است که اسم جنس و علم جنس، هر دو برای ماهیت وضع شده اند، بدون اینکه هیچ قیدی و اضافه ای در معنی علم جنس وجود داشته باشد. هر دو معنایش نفس الماهیه است.