سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 248

یجعله واجبا» اگر نماز جمعه نسبت به این آدم، وجوب پیدا کرد، اگر او ترک بکند و مخالفت با قطع، تحقق پیدا بکند، این عنوان تجرّی اصطلاحی نیست بلکه عنوان معصیت واقعیه است برای اینکه با قیام الخبر، نماز جمعه بر او واجب بود و«هو قد خالف و لم یأت بصلاه الجمعه الواجبه علیه فقد تحقق منه العصیان».

پس مطلب در باب امارات، روشن است که اگر ما قائل به طریقیت شدیم، همان حکم قطع را دارد و اگر قائل به سببیت شدیم، این دیگر از عنوان تجرّی خارج است و داخل در مسألۀ معصیت واقعیه است، لکن این مبنا غیر صحیح است کما اینکه ان شاء الله در آینده بحث خواهیم کرد.

بررسی صدق و عدم صدق تجری در باب اصول عملیه

اما در باب اصول عملیه؛ استصحابی قائم شد بر وجوب نماز جمعه، فرض کنید ارکان استصحاب هم تمام است، هیچ گونه مناقشه ای در جریان استصحاب وجود ندارد، دست مجتهد از ادله اجتهادیه کوتاه شد، نوبت به اصل عملی رسید و تشخیص داد که اصل عملی جاری در نماز جمعه، عبارت از استصحاب است و استصحاب هم اقتضاء می کند وجوب نماز جمعه را در عصر غیبت«کما کانت واجبه فی عصر الحضور» ولی با اینکه استصحاب اقتضای وجوب کرد مع ذلک مخالفت کرد«و لم یأت بصلاه الجمعه التی کانت واجبه بمقتضی الاستصحاب» به حسب حکم واقعی هم«صلاه الجمعه لم تکن واجبه» آیا اینجا تجرّی تحقق دارد یا نه؟

آیا مقصود از این شکی که در«لا تنقض الیقین بالشک» به عنوان یک رکن از دو رکن استصحاب وجود دارد، چیست؟ شکی است که برای انسان حاصل بشود و بعد هم ادامه پیدا بکند و به اصطلاح علمی؛ للتّالی استمرار داشته باشد؟ آیا چنین شکی در«لا تنقض الیقین بالشک» به عنوان رکن استصحاب مطرح است؟ یا اینکه مجتهد الان هر چه این طرف و آن طرف زده و ادله را بررسی کرده، دستش به جایی نرسیده و برای او حالت شک پیدا شده، اما یک ماه دیگر هم این شک برای او هست یا نه؟ نمی داند، شاید یک ماه بعد، این شک وجود داشته باشد، شاید هم یک ماه بعد این شک تبدّل یک به یقین به یکی از دو طرف قصه: وجوب یا عدم وجوب صلاه جمعه پیدا بکند.

اگر از ما چنین سؤالی کردند، گفتند که شما به مقتضای«لا ننقض الیقین بالشک»