سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 254

حرمت شرعیه دارد یا ندارد؟ یک وقت بحث می کنیم که آیا به دنبال تجرّی، استحقاق عقوبت، تحقق پیدا می کند یا تحقق پیدا نمی کند؟

کلامی بودن بحث تجرّی

اگر بحث ما به این نحوه سوم باشد که«هل یترتب علی التجرّی استحقاق العقوبه ام لا»؟ این یک بحث کلامی خواهد بود، کما اینکه در رابطۀ با معصیت واقعیه هم همین است. ما در اصول بحث نمی کنیم که معصیت، موجب استحقاق عقوبت است. این یک مسألۀ کلامی مسلّمی است که در اصول از آن استفاده می کنیم. بعدا ان شاء الله عرض می کنیم: اینکه مرحوم آخوند(قده) برای حکم، مراتب چهارگانه قائل شده اند و مرتبه اخیره را عبارت از مرتبه تنجّز می دانند و تنجّز را به معنی استحقاق العقوبه علی المخالفه معنا می کنند، «لیس من مراحل الحکم». بعدا در این رابطه بحث می کنیم.

پس بالاخره اگر در باب تجرّی، قضیۀ مبحوث عنهای ما عبارت از این موضوع و محمول بود که آیا تجرّی«یوجب استحقاق العقوبه ام لا یوجب استحقاق العقوبه»؟ این مسأله کلامیه و باید در علم کلام بحث شود آن هم با تعریف معروف علم کلام که بحث از احوال مبدأ و معاد و خصوصیات معاد است و مسأله ثواب و عقاب هم به خصوصیات معاد ارتباط دارد، روی این جهت یک مسألۀ کلامی خواهد بود.

کما اینکه اگر عنوان بحث را حرمت قرار بدهیم که«التجرّی بمعناه الاصطلاحی هل یکون محرّما ام لا یکون محرّما؟» این عنوان یک مسأله فقهیه پیدا می کند، نظیر آنچه که مرحوم آخوند در بحث مقدمۀ واجب ذکر کرده اند که ما اگر نزاع در مقدمه واجب را به این صورت مطرح کنیم که«مقدمه الواجب واجبه ام لا؟ تصیر مسأله فقهیه» مثل این که بحث بکنیم که«صلاه الجمعه هل تکون واجبه ام لا؟» پس اگر صورت بحث در باب تجرّی و قضیۀ مبحوث عنها این باشد که«هل التجرّی حرام شرعا ام لیس بحرام»؟ این عنوان مسألۀ فقهیه پیدا می کند.

احتمال اصولی دانستن بحث تجری

اما اگر عنوان را عبارت از قبح قرار بدهیم که«التجرّی هل یکون قبیحا ام لا یکون قبیحا»؟ آیا روی این فرض، می توانیم به عنوان یک مسألۀ اصولیه روی آن بحث بکنیم به اعتبار اینکه