سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 255

مسائل اصولیه، ممزوجی از مسائل عقلیه، مسائل لفظیه، مسائل لغویه و اشباه ذلک است؟ به اعتبار اینکه عنوان مسأله اصولیه بر آن انطباق پیدا می کند حتی مسألۀ بحث در اینکه«هیئت افعل هل تدل علی الوجوب ام لا؟ هیئت لا تفعل هل تدل علی الحرمه ام لا»؟ با اینکه اینها ابتداء به عنوان یک مسألۀ لغوی مطرح است، باید وضع را ملاحظه کرد که آیا واضع، هیئت افعل را برای بعث مساوی با وجوب قرار داده است، هیئت لا تفعل را برای زجر مساوی با حرمت قرار داده است؟ لکن در عین حال در اوائل بحث اصول گفتیم: مانعی ندارد که مسأله ای بلکه مسائلی در دو علم پیدا بشوند و دو علم در یک مسأله یا مسائل متعدده، تداخل پیدا بکنند، هم عنوان مسأله لغویه داشته باشد هم عنوان مسألۀ اصولیه داشته باشد. پس اگر اینجوری بحث کردیم که«التجرّی بمعناه الاصطلاحی هل یکون قبیحا عقلا ام لا یکون قبیحا عقلا»؟ آیا عنوان مسألۀ اصولیه پیدا می کند یا عنوان مسأله اصولیه پیدا نمی کند؟

لقائل ان یقول که بله، عنوان مسألۀ اصولیه پیدا می کند برای اینکه اگر شما در نتیجۀ بحث، منتهی شدید به اینکه تجرّی، قبیح عقلا، به ضمیمه قاعدۀ ملازمه که«کل ما حکم العقل بقبحه، حکم الشرع بحرمته» استفاده حرمت می کنیم، استنباط یک حکم شرعی الهی و یک حکم فرعی فقهی می کنیم و ضابطۀ در مسألۀ اصولیه هم همین است که بعد از فراغ، بتوانیم یک صغرا و کبرایی را تشکیل بدهیم و از طریق این صغرا و کبرا، یک حکم فرعی کلی و شرعی فقهی را استنباط بکنیم. اگر ما منتهی شدیم به مسألۀ قبح تجرّی به ضمیمه قاعدۀ ملازمه، می توانیم استفاده بکنیم که یکی از محرمات در شریعت، عبارت از عنوان تجرّی است. اگر کسی این جوری تقریب بکند و به این صورت به مسأله، عنوان مسألۀ اصولیه بدهد، آیا درست است یا نه؟

ملاک در اصولی بودن یک مسأله

اینجا دو جواب برای این حرف وجود دارد؛ یک جواب عبارت از این است که ملاک در مسألۀ اصولیه، این است که نتیجه المسأله و ماحصل مسأله، در کبرای قیاس استنباط واقع بشود. آن صغرا و کبرایی که شما ترتیب می دهید، باید نتیجه مسألۀ اصولیه نفیا یا اثباتا در کبرای این قیاس واقع بشود. شما می گویید: «قام خبر الواحد المعتبر علی وجوب صلاه الجمعه» بعد ماحصل مسألۀ حجّیّت خبر واحد را به عنوان کبرا در این قیاس قرار می دهید، آن وقت نتیجه می گیرید که«فصلاه الجمعه بما انّه قامت الحجه علی وجوبها تکون واجبه» پس