سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 261

آیا می شود عنوان مسألۀ اصولیه پیدا کند یا اینکه نمی شود پیدا کند؟

اصولی نبودن بحث در اطلاق و شمول ادله

اینجا اکثرا این اشکال را کرده اند که اصولا بحثهایی که در رابطۀ با شمول و عدم شمول، عموم یا اطلاق مطرح است، یک بحث اصولی نیست. آن که به عنوان بحث اصولی در رابطۀ با عموم و اطلاق مطرح است، بحث حجیه العام است. همان طوری که در مباحث عام و خاص ملاحظه کردید که اگر یک«اکرم العلما» یی از مولا صادر شد و شما دلیلی بر تخصیص نیافتید، اینجا اصاله العموم متبع است. معنای متبع بودن اصاله العموم، همان حجیه العام فی عموم است. و همین طور در رابطۀ با اطلاق اگر مقدمات حکمت تمام شد، شما در اصول بحث می کنید که با تمامیت مقدمات حکمت، اصاله الاطلاق محکّم است؛ یعنی اطلاق، حجّیّت دارد، می توانید به اطلاق تمسک بکنید. آن که به عنوان بحث اصولی در رابطه با عام و خاص مطرح است، مسألۀ حجّیّت اصاله العموم و اصاله الاطلاق است اما اینکه فلان دلیل، آیا اطلاق دارد یا ندارد، و فلان عام آیا عموم دارد یا ندارد؟ این دیگر به اصول ارتباطی ندارد، این را در فقه باید بحث کرد. همان طوری که شما فرض کنید در باب معاطاه در بحث مکاسب همه اش روی این بحث می کنید که آیا«احل الله البیع» اطلاق دارد که معاطاه را بگیرد یا اطلاق ندارد که شامل بیع معاطاه بشود؟

پس بحث از این معنا که«هل الدلیل مطلق ام لا یکون مطلقا»؟ این بحث اصولی نیست، این یک بحثی است که در فقه باید روی آن صحبت بشود در موارد مختلف. اما آن که در اصول مطرح است این است که اگر عمومیت عمومی محرز شد و اطلاقی شرائط در آن وجود پیدا کرد«هذا العموم حجّه، هذا الاطلاق حجّه» نه به اصاله العموم و اصاله الاطلاق.

فقهی بودن بحث در شمول و عدم شمول اطلاق دلیل

لذا به مرحوم آقای نائینی(قدس سره) اعتراض شده(اکثرا این اعتراض را به ایشان کرده اند) که اگر ما نزاع بکنیم در اینکه«لا تشرب الخمر» آیا مقطوع الخمریه را شامل می شود یا نه؟ این مسأله را اصولی نمی کند و داخل در ضوابط مسائل اصولیه نخواهد شد بلکه واقعیت آن، همان بحثهای فقهی خواهد بود، لذا چطور شما با این کیفیت می خواهید مسأله را مسألۀ اصولیه قرار بدهید؟