سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 266

فاعلی کرده اند را گرفت.

احتمال لفظی بودن نزاع در قبح فعلی و فاعلی تجری

لکن در کنار این، من احتمال می دهم که نزاع بین قائلین به قبح فاعلی و قائلین به قبح فعلی، یک نزاع لفظی باشد و اصلا نزاع معنوی نیست. هر دوی آنها قبول دارند که واقعیت این عمل«لا یکون قبیحا» اعتقاد هم مغیّر این واقعیت نیست، و این را هم قبول دارند که صرف قصد شرب این مایع، مسأله ای به وجود نمی آورد. حتّی در باب معصیت هم مسأله ای به وجود نمی آورد بلکه - همان طوری که تعبیر کردند - باید این قصد مخالفت مولا و قصد عصیان مولا، تبلور پیدا بکند. حالا که تبلور، معتبر است، به اعتبار اینکه تبلور معتبر است، می شود به آن گفت: قبح فعلی برای اینکه تا زمانی که دست به طرف این مایع مقطوع الخمریه دراز نکند، قبحی تحقق پیدا نکرده است برای اینکه این ارتکاب، این که تبلور آن قصد معصیت واقعیه است، نقش دارد، ممکن است که ما قبح را به این فعل نسبت بدهیم و روی اینکه این، ابراز کننده آن مکنون باطنی این مکلّف است که احترامی برای قانون مولا قائل نیست، می توانیم بگوییم: قبح فاعلی است. لذا بعید به نظر نمی رسد که نزاع بین افرادی که قبح را فاعلی می دانند و بعض دیگری که قبح را فعلی می داند، یک نزاع لفظی باشد برای اینکه هر مرحله ای از آن را که انسان زیر و رو می کند، می بیند که همه قبول دارند و نمی توانند در آن مناقشه ای داشته باشند. پس یکی از آنها روی حیثیت تبلور، تکیه می کند و اسم آن را می گذارد قبح فعلی، یکی از آنها روی آن حیثت متبلور تکیه می کند و اسم آن را می گذارد قبح فاعلی، بدون اینکه یک نزاع حقیقی و معنوی بین قبح فعلی و قبح فاعلی وجود داشته باشد.

پرسش:

1 - دلیل اصولی بودن یا نبودن بحث تجری را بیان کنید.

2 - کلام محقق عراقی(ره) را در اصولی دانستن محل بحث، بیان کنید.

3 - دلیل شیخ(ره) بر فاعلی بودن قبح تجری و دلیل محقق عراقی(ره) بر فعلی بودن قبح تجری را توضیح دهید.

4 - کلام استاد را در تأیید بیان محقق نائینی(ره) بیان کنید.

5 - آیا نزاع در قبح فعلی یا فاعلی تجری، نزاع لفظی است؟ چرا؟