سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 278

متعددای که عمده آن را من نقل می کنم؛ می فرماید: اولا شما که در اول کلامتان تصریح می کنید به اینکه اگر متعلق تکلیف اضافه پیدا کرد به یک موضوع خارجی، چون متعلق تکلیف یک وقت کاری به موضوعات خارجیه ندارد مثل فرض کنید صلاه و صیام و قیام و قعود و امثال ذلک است، اما گاهی ارتباط به یک واقعیت خارجیه دارد، مثل شرب مضاف الی الخمر که خمر له واقعیه، و صلاه واقعه در زمان؛ یعنی بعد از زوال شمس که بعد زوال شمس، یک واقعیت تکوینیه است، نه یک امر تخیّلی و اعتباری باشد. و خود شما در اول کلامتان گفتید: اگر متعلق تکلیف به یک موضوع خارجی دارای واقعیت اضافۀ داشت، تا زمانی که آن واقعیت، تحقق نداشته باشد، این تکلیف، فعلیت دارد. این عبارت معنایش چیست؟ معنای آن این است که این چیزی که این مکلّف معتقد به خمریت آن است تا زمانی که بحسب واقع، خمریت نداشته باشد و خمر نباشد، این«لا تشرب، لا یکون فعلیا» خودتان در اول کلام این حرف را می زنید. بعد کانّ مناقض با آن صحبت می کنیم می گویید: معنای«لا تشرب الخمر» این می شود: «لا تختر ما علمت بکونه خمرا».

ایشان می فرماید که خود شما در بعضی از اصطلاحاتتان می گویید که یک سری از عناوین، جزء عوارض حکم است و به تعبیر دیگر: جزء انقسامات لاحقۀ بر حکم است و انقسامات لاحقۀ بر حکم، مثل مسألۀ موافقه الحکم و مخالفه الحکم، آیا می شود قبل از آنکه حکمی وجود داشته باشد، مسألۀ موافقت و مخالفت مطرح بشود؟ اینها یک عناوین متأخره از حکم است و از انقسامات لاحقۀ بر حکم است. چیزی که جزء انقسامات لاحقه است را شما چطور می آورید در موضوع و متعلق حکم اخذ می کنید؟ چطور امکان دارد امر متأخر از حکم در رتبه متقدمۀ بر حکم قرار بگیرد؟

مغفول عنه نبودن اراده از نظر محقق عراقی(ره)

و اینکه شما در جواب از ادعای آنهایی که این دلیل، متقوم به آن است گفتید: ما حق نداریم «لا تشرب» را به«لا تختر» معنا بکنیم برای اینکه این اراده و اختیار مغفول عنه است، (کانّ اینجا دو تا جواب می دهند؛) یک جواب این است که ما قبول نداریم که این اراده، مغفول عنه باشد، مخصوصا در باب عبادات، آنهایی که نیت را عبارت از اخطار به بال می دانند و می گویند: صرف آن امر باطنی قلبی، کفایت نمی کند و لازم است که انسان مثلا موقعی که نماز می خواند، کانّ یک تابلویی در ذهن خودش ایجاد بکند که در آن تابلو این معنا را ذهنا قرائت