سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 279

بکند که«انّی أصلی صلاه الظهر قربه الی الله» اگر مسأله این طور است، وقتی انسان دارد می گوید: «انی أصلی» معنای آن این است که به اراده خودش توجه و التفات دارد و این طور نیست که این اراده، مغفول عنه باشد.

امتناع اخذ ارادۀ ناشی از تکلیف در متعلق تکلیف

و اشکال مهمتر این که این اراده و اختیاری که شما در اینجا از آن دم می زنید، آیا مطلق اراده و اختیار است؟ یا اراده و اختیاری که به دنبال تکلیف مولا تحقق دارد؟ اراده و اختیار ناشی از تعلّق تکلیف مولا؟ بلا اشکال مقصود شما از اراده و اختیار، اراده و اختیار ناشی از تکلیف مولا است. می فرماید: اگر مسأله این طور نیست شما«لا تشرب» را به همان معنای ظاهر خودش معنا بکنید، لکن پای اراده و اختیار را در کار بیاورید و بگویید: معنای«لا تشرب الخمر»؛ یعنی«لا تشرب الخمر اختیارا» این باز کافی نیست، برای اینکه بحث در اختیار در مقابل اکراه نیست، بحث در ارادۀ در مقابل مضطر نیست، بحث در آن اراده و اختیاری است که ناشی از خود توجه و تعلّق تکلیف مولا است. و چیزی که ناشی از تعلّق تکلیف مولا است را شما به هیچ صورتی نمی توانید در تکلیف مطرح بکنید؛ نه بعنوان اینکه متعلق تکلیف باشد، و نه بعنوان اینکه قیدی در متعلق تکلیف باشد. ما نمی توانیم«لا تشرب الخمر» را این جوری معنا بکنیم: «لا تشرب الخمر عن اراده ناشیه عن العلم بالخمر و بکون الخمر حراما» چون صرف مسألۀ علم به موضوع هم نیست. آنهایی که منکر مسألۀ حرمت شرب خمر هستند مثل غیر مسلمانها، آنها جاهل به حرمت شرب خمر هستند. پس باید بگوییم: معنای عبارت، این جوری درست باشد که مولا نگوید: «لا تخبر» بلکه بگوید: «لا تشرب الخمر عن اراده ناشیه عن العلم بانّ المایع خمر و بکون الخمر حراما» آیا می شود«لا تشرب الخمر» را اینجوری معنا کرد؟ ما حرمت از خود این«لا تشرب» داریم استفاده می کنیم. دلیل دیگری که ما را هدایت بکند بانّ شرب الخمر حرام، غیر از این لا تشرب وجود ندارد.

پس چطور می توانیم این حرف را بزنیم که شما مرحوم محقق نائینی(ره) پذیرفته اید که اگر«لا تشرب الخمر» را بظاهره حفظ بکنیم لکن عن اراده و اختیار را ضمیمه آن بکنیم فقط اشکال آن، مغفول عنه است؟ در حالی که اشکال منحصر به مسأله مغفول عنه نیست، بلکه آن اشکال مندفع است و اشکال اساسی عدم معقولیت این معنا است و لو اینکه اراده و اختیار هم