سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 292

علم به خمریت یک شیئی وجود داشته باشد، لکن در واقع خمر نباشد و ممکن است که هر دو مجتمع بشوند؛ خمر واقعی باشد و علم به خمریت هم تحقق داشته باشد.

لذا از نظر خود عنوانین، هیچ مشکلی در مسأله وجود ندارد، حتّی اگر یکی از آنها متعلق امر باشد و دیگری متعلق نهی، تا چه برسد به ما نحن فیه که هر دو متعلق نهی هستند، یک«لا تشرب الخمر» است و یک«لا تشرب معلوم الخمریه».

از جهت ملاک هم که گفتیم: ملاک هایشان متفاوت است«لا تشرب الخمر» به ملاک مفسده واقعیه متحققه در خمر است، اما«لا تشرب معلوم الخمریه» به لحاظ آن قبح فاعلی است که در شرب معلوم الخمریه وجود دارد و این قبح فاعلی شامل متجرّی هم می شود.

لزوم انبعاث از خطاب مولا

آیا به این کیفیت، امکان دارد که شارع با خطاب خودش، یک کاری بکند که این متجرّی را گرفتار مسألۀ تحریم شرعی و حکم به حرمت شرعیه بکند؟ می فرمایند: این هم نمی شود، برای اینکه در رابطۀ با حکم بطور کلی یک جهتی وجود دارد و آن این است که حکم باید صلاحیت انبعاث و تحریک و تحرک داشته باشد.

عرض کردیم: انبعاث در مقابل انزجار نیست. این انبعاثی که ایشان در احکام تحریمیه استعمال می کنند، به معنای متحرک شدن و تحت تأثیر حکم شرعی قرار گرفتن است و الاّ می فرمایند: اگر در یک حکمی صلاحیت انبعاث وجود نداشته باشد، «یکون لغوا، یکون بلا اثر» و معنا ندارد که حکم لغو از شارع حکیم صادر بشود.

لذا می گویند که در ما نحن فیه مسأله این طور است برای اینکه این متجرّی که