سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 311

صورت قطع بخلاف باشد یا به همین مقداری که(لا یعلم انّه خمر)؟ اگر این جاهل(شرب الخمر واقعی جهلا) تمامی این عناوین در آن تحقق دارد. آیا جاهلی که شرب خمر می کند این مخالفت نکرده(لا تشرب الخمریه) را؟ آیا از(لا تشرب الخمر) در اینجا مخالفتی برای او حاصل نشده است؟ (لا تشرب الخمر) مخالفت شده، منتهی عن جهل. آیا تفویت غرض مولا که عبارت ازاین بوده که بندگان و عبید شرب خمر نکنند این تفویت غرض حاصل نشده است؟ بلا اشکال حاصل شده است. آیا خمر واقعی که مشتمل بر مفسدۀ واقعیه است اگر کسی عن جهل آن را شرب بکند این مفسدۀ واقعیه آن را از دست می دهد و مفسدۀ واقعیه حالا مسألۀ مسکریت یا غیر مسکریت باشد، این اختصاص دارد به کسی که عالم باشد(بان هذا المایع خمر)؟ یا اینکه در مفسده فرقی نمی کند چه عالم باشد و چه جاهل باشد، این مفسده چه مسکریت باشد و چه غیر مسکریت به جای خودش محفوظ است؟

فرق عالم و جاهل از نظر استحقاق عقوبت

پس ایشان می فرماید: اگر صرف المخالفه بما هی مخالفت ملاک باشد، یا صرف تفویت غرض مولا بما هو تفویت غرض المولی ملاک باشد؟ اگر صرف اشتمال بر مفسدۀ لازمه الاجتناب ملاک باشد همه اینها در صورت جهل تحقق دارد با اینکه یقینا می دانیم که(الجاهل لا یستحق العقوبه) معنا ندارد کسی که جاهل باشد مخصوصا اگر جهل او به صورت قطع به خلاف باشد؛ یعنی یقین داشته باشد که(هذا لیس بخمر) و روی اعتقاد(انّه لیس بخمر) شرب بکند این مایع را! ایشان می فرماید: از اینجا ما می فهمیم که یک ملاک دیگر در همان معصیت واقعیه تحقق دارد که آن ملاک موجب استحقاق عقوبت است و آن ملاک در جاهل وجود ندارد، آن ملاک این است که ایستادن در مقابل مولا احترام مولا را زیر پا گذاشتن، خارج شدن از اصول عبودیت و رقیّت و به تعبیر بالاتر ایشان ظلم بر مولا و مولویت مولا، این موجب استحقاق عقوبت در معصیت واقعیه است و اینها یک مسائلی است که در جاهل جریان پیدا نمی کند. اگر ما در معصیت واقعیه به این نتیجه رسیدیم که ملاک استحقاق عقوبت عبارت از این عناوین و اشباه این عناوین است، آیا در باب متجرّی این عناوین وجود ندارد؟ کسی که معتقد شده که(ان هذا المایع خمر) و با اعتقاد به خمریت شرب می کند این مایع را، حالا بحسب واقع لا یکون خمرا، آن مطلب آخر. اما از نظر ایستادن و به تعبیر ما دهن کجی کردن به مولا و احترام مولا را هتک کردن و زیر پا گذاشتن در این جهت بین متجرّی و عاصی هیچ