سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 319

(نیت المعصیه و لو لم یتحقق المعصیه) بعنوان ملاک استحقاق عقوبت تکیه کنیم، لازمه آن این است که در این مثال اولی، در این مثالی که ذکر کردیم آن فرد اول دو جهت برای استحقاق عقوبت داشته باشد، و این هم تأیید می کند که این روایات قابل استناد نیست و همان طوری که از نظر سند و دلالت قاصر است، این تالی فاسدی هم که عرض کردیم تأیید می کند قصور این روایات را. لذا از نظر شرعی مسأله ای در این رابطه که بتواند سند قرار بگیرد نداریم به عقل که مراجعه می کنیم عقل می گوید که نه تا زمانی که معصیت وجود پیدا نکرده و تحقق پیدا نکرده، صحبتی از استحقاق عقوبت نکنید، مثل باب اطاعت می ماند. چطور در باب نیت الاطاعه تا زمانی که نفس اطاعت تحقق پیدا نکند، استحقاق ثوابی در رابطۀ با امر مولا نمی تواند داشته باشد، در باب معصیت هم تا زمانی که تحقق پیدا نکند، استحقاق عقوبتی مطرح نیست، پس این سه عنوانی که تا به حال خواندیم در معصیت واقعیه نمی تواند ملاک باشد.

عناوین مطرح شده در ملاک استحقاق در مورد تجرّی

لکن سه تا عنوان دیگر هم باقی است که این سه تا عنوان را هم باید ملاحظه کنیم و ملاک استحقاق را در بین این سه عنوان پیدا بکنیم و بعد ببینیم آیا این ملاک استحقاق در مورد تجرّی هم تحقق دارد یا اینکه این ملاک تنها در معصیت واقعیه متحقق است؟ یک عنوان این است که بگوییم: این آدمی که خمر را شرب می کند این(ارتکب ما فیه مفسده لازمه الاجتناب) یا(ارتکب فعلا ما یکون مبغوضا للمولی) یک چنین عنوانی. بلحاظ اینکه خمر مشتمل بر مفسده واقعیه است و بلحاظ اینکه مبغوض برای مولا هست، این ارتکاب المغبوض و ارتکاب ما فیه المفسده، ملاک برای استحقاق عقوبت باشد!؟ این جوابش را دیروز در کلام محقق اصفهانی جواب این حرف داده شد؛ جواب این حرف این است که اگر یک خمر واقعی اینجا وجود داشته باشد لکن مکلّف جاهل باشد(بان هذا خمر) حالا جهل آن یا به صورت شک باشد که قائدۀ حلیت و اصاله الحلیه در مورد آن جریان پیدا می کند؟! یا اینکه نه به صورت قطع باشد مقابل متجرّی. چون متجرّی غیر خمر را(قطع بکونه خمرا) این خمر را(قطع بکونه غیر خمر) یک آدم جاهلی که حتی نیاز به اصاله الحلیه هم ندارد، قاطع شده(بان هذا ماء) این قطعش که واقعیت خمر را از بین نمی برد(اذا قطع بان هذا المایع ماء) در حالی که بحسب واقع(کان خمرا) نقطه مقابل تجرّی، حالا اگر این مایع را(قد شربه) این