سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 328

نه به مرتبۀ ضعیفتر! عین همین خصوصیتی که در عصیان واقعی تحقق دارد و به دنبال او استحقاق عقوبت هست، عین همین خصوصیت در باب متجرّی هم هست. لذا تعدد عقوبت در معصیت واقعیه مطرح نیست.

لکن با توجه به حرفهای گذشتۀ ما به ضمیمه یک نکتۀ اضافه که آیا وجدانا و واقعا بین آن کسی که خمر واقعی را به اعتقاد انه خمر شرب می کند و بین آن کسی که مایعی را که«یعتقد کونه خمرا و لکنه فی الواقع لا یکون خمرا» شرب می کند، حتی از نظر شدت و ضعف و نقص و کمال تفاوتی وجود ندارد؟ بگوییم: تمام ملاک موجب استحقاق عقوبت در مورد شارب خمر واقعی مع الاعتقاد بکونه خمرا، تمام آن در باب متجرّی طابقا نعل بالنعل وجود دارد و هیچ فرقی بین اینها نمی کند، آیا وجدانا مسأله این طور است یا اینکه بین اینها فرق وجود دارد؟! و همین فرق اقتضاء می کند که یا در باب متجرّی نباید قائل به استحقاق عقوبت بشوید! یا در باب عاصی باید قائل به تعدد استحقاق عقوبت بشوید؟! اما اینکه ما بین این دو تا جمع بکنیم از یک طرف متجرّی را مستحق بدانیم از طرف دیگر تمام الملاک را در معصیت واقعیه نفس طغیان بدانیم که لازمه آن این است که هیچ فرقی در جهت استحقاق عقوبت بین این دو تا وجود نداشته باشد، این یک حرف غیر قابل قبولی است. لذا به این کیفیتی که محقق عراقی(ره) جواب از این اشکال را داده اند این هم مخالف با وجدان است و هم مخالف با حرفهای گذشته ای است که ما در تجزیه و تحلیل های خودمان در رابطۀ با آن جهتی که در معصیت واقعیه موجب استحقاق عقوبت است، با آنها فرق می کند. لکن یکی دو راه دیگر هم ذکر شده که بعدا ان شاء الله عرض می کنیم.

پرسش:

1 - ملاک استحقاق عقوبت در معصیت واقعی و تجری چیست؟