سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 333

جالبی نیست. اینکه بگوییم: تداخل می کند، چه چیزی تداخل می کند؟ مگر ما مادۀ اجتماعی درست کردیم که در این مادۀ اجتماع تجرّی و معصیت هر دو جمع شدند، حالا می خواهیم ببینیم دو تا عقوبت وجود دارد یا یک عقوبت وجود دارد؟ حتی در میزان طغیان علی المولی و در مرتبۀ طغیان علی المولی هیچ فرقی بین معصیت واقعیه و تجرّی نیست که بگوییم:

طغیان هم مراتب دارد، مرتبۀ ضعیفه آن در باب تجرّی است، مرتبه قویه آن در باب معصیت است؟! هیچ فرقی بین تجرّی و معصیت از نظر مرتبۀ طغیان و شدت و ضعف طغیان وجود ندارد.

کلام استاد در خلط عده ای میان تجرّی اصطلاحی با معصیت واقعیه

پس در حقیقت اینجا یک خلطی شده این چه حرفی است که بگوییم قائلین به استحقاق عقوبت در تجرّی آیا در معصیت قائل به وحدت عقاب یا قائل به تعدد عقابند؟ قائل به تداخل به احتمالینی که در تداخل جریان دارد، اصلا طرح این بحث درست نیست لعدم اجتماعهما برای اینکه تجرّی و معصیت حتّی فی مورد واحد بعنوان مادۀ اجتماع، ماده اجتماعی برای آنها وجود دارد، این عمل خارجی اما تجرّی و اما معصیت. بله آن بحث گذشته درست بود که ببینیم آیا ملاک استحقاق عقوبت در معصیت مربوط به خود معصیت است کما اخترناه؟ یا اینکه نه یک ملاکی دارد که در باب تجرّی هم آن ملاک وجود دارد و برای خاطر وجود آن ملاک در باب تجرّی هم استحقاق عقوبت هست؟ پس با اینکه عنوان بحث ما تجرّی اصطلاحی است، آمده اند تجرّی اصطلاحی را با معصیت واقعیه مخلوط کردند در حالی که امکان اختلاط بین اینها اصلا وجود ندارد و لو فی مورد واحد!؟ لذا مسألۀ تداخل و عدم تداخل اینها موضوعا منتفی است، نه اینکه ما بحث کنیم که مقصود شما از تداخل چیست؟ و مرحوم شیخ بفرماید که اگر مقصود شما از تداخل زیادی عقوبت است، در هر کجایی که دو عنوان محرّم جمع می شود زیادی عقوبت هست؟! جایی وجود ندارد در مسألۀ تجرّی و عصیان که اجتماع عنوانین شده باشد.

در مثالهایی که عرض کردیم مثل شرب خمر در ماه رمضان، یا خدایی نکرده فی مسجد الحرام، عمل واحد است، لکن دو تا عنوان بر آن منطبق است؛ اما در تجرّی و معصیت اجتماع عنوانین و لو فی مورد واحد روی معنای اصطلاحی که برای تجرّی ذکر کردیم و همان معنا مورد بحث بود در مسائل گذشته، روی این معنا اجتماعی تحقق ندارد.