سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 334

تا اینجا بحثهایی که ما در باب تجرّی کردیم اگر نظرتان باشد ما گفتیم که در باب تجرّی یک مقام و مورد بحث، مسألۀ تجرّی اصطلاحی است؛ یعنی«نیت شرب الخمر و التصمیم علی شرب الخمر و ابراز هذه النیه بشرب المایع الموجود فی الخارج» اما یک بحث هم در خود این فعل متجرّی به است، این فعل بیچاره ای که فقط الان مبتلا شده به یک عنوانی و آن عنوان این است که مکلف«اعتقد کونه خمرا» حیثیت واقعیه این فعل خارجی شرب الماء است لیس الاّ، لکن در کنار این حیثیت واقعیه یک اعتقادی است آن هم برای من مکلف در رابطۀ با این پیدا شده که او معتقد شده که«ان هذا خمر و شربه شرب الخمر».

تأثیر اعتقاد جنبی بر فعل متجرّی به

حالا بحث در این است که این اعتقاد جنبی در کنار این فعل متجرّی به آیا روی این فعل اثر می گذارد یا نه؟ آیا تغییر حالتی در این فعل می دهد؟ آیا این فعل به واسطۀ یک اعتقاد خطائی وضع آن تغییر می کند؟ اینجا هم همان مباحث ثلاثه پیش می آید، لکن یک قدری روشنتر. بخواهیم بگوییم: چه چیزی از این فعل تغییر می کند؟ «هذا هو شرب المایع واقعا» هیچ عنوانی هم ندارد، فقط یک نفری در کنار این ایستاده و«یعتقد ان هذا خمر» آیا این اعتقاد جانبی خارج از واقعیت عنوانی این فعل می تواند در حسن و قبح این فعل تغییر بکند؟ که اصلا فعل«یسیر قبیحا بعد ما لم یکن قبیحا» می تواند اثر روی این بگذارد؟ درست است که در حسن و قبح به واسطۀ تغیّر عناوین و تغیّر حیثیات گاهی یک عمل قبیحی حسن می شود، گاهی یک علم حسنی قبیح می شود؛ فرض کنید خوردن مال مردم این فی نفسه قبیح، ولی همین خوردن مال غیر اگر حیات نفس انسانی بر آن توقف داشته باشد، «یسیر حسنا مع کونه بدون هذا الصفه قبیحا» اما حالایی که مقدمۀ نجات یک انسانی قرار گرفته با اینکه عنوان آن هم همان تصرف در مال غیر است، لکن وقتی که مقدمیت برای حیات یک انسانی قرار گرفت، این عنوان قبیح یتحول علی عنوان حسن، یتبدل الی عنوان حسن.

تبدل عنوان و تأثیر آن در حسن و قبح

ما اینها را قبول داریم که عناوین و حیثیات و خصوصیات، در تحویل و تحوّل حسن قبح خیلی از موارد نقش مؤثر و نقش مهمی دارند. اما آیا این معنایش این است که هر عنوانی روی حسن و قبح اثر بگذارد؟ این مایعی که بحسب واقع ماء است، حالا یک عنوان پیاده کرده