سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 349

درس بیست و هشتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

کلام مرحوم صدر المتألهین در رابطۀ با افعال اختیاری و اختیاریت اراده

در رابطۀ با افعال اختیاری و اختیاریت اراده یک جوابی را مرحوم محقق خراسانی(ره) ذکر فرموده اند که آن جواب قابل پذیرش نبود. یک جوابی مرحوم صدر المتألهین در کتاب اسفار ذکر کردند که این جواب تقریبا در مقابل جبریه و قائلین به جبر مطرح شده است.

خلاصۀ بیان ایشان عبارت از این معنا است که می فرماید: این افعال اختیاریه ای که از انسانها صادر می شود در مقابل افعال اضطراری که ما بالوجدان مشاهده می کنیم، فرق دارند بین آن انسانی که دست خودش را با اختیار و اراده حرکت می دهد و بین آن انسانی که بواسطۀ مثلا ابتلاء به بیماری گرفتار ارتعاشیت و حرکت اضطراری ید شده است، بین این اینها وجدانا فرق وجود دارد و لو اینکه بحث هر دوی آنها هم در رابطۀ با انسان و در رابطۀ با حرکت الید مطرح است. اما این دو نوع از حرکت است؛ یکی از آن را به عنوان حرکت اختیاری نامگذاری می کنیم، و یکی را به عنوان حرکت اضطراری که بدون مسبوقیت به اراده تحقق پیدا می کند،