سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 35

سبب شده است که این ماهیت متصف شود«بانها معرفه» و«رجل» و«رجل» در معنای رجل، با هم مشترک هستند، منتها اضافه شدن تنوین، اقتضا کرده که علاوه بر طبیعت و ماهیتی که معنای اسم جنس است، یک عنوان نکره بودن هم، ضمیمۀ به ماهیت بشود.

پس در این مقدمۀ دوم این معنا را بدست آوردیم که ماهیت«فی حد نفسها و بذاتها لیست بمعرفه و لا نکره و لکنها قابله لتلک الامرین» هم می تواند با یک اضافه ای، عنوان معرفه پیدا کند و هم می تواند با یک اضافۀ دیگر، عنوان نکره پیدا کند. حالا که اینطور شد، یک راهی برای ما باز می شود و آن راه این است، می گوییم: این ماهیت، وقتی که با الف و لام تعریف جنس، مصدّر می شود و مجموعا یک ماهیت معرفه ای می شود، آیا معنای«الرجل» چیست؟ به علم جنس کاری نداریم، می خواهیم معنای علم جنس را مشخص کنیم. در«الرجل» با ضم لام جنس، ماهیتی که«فی نفسها لم تکن معرفه صارت معرفه بسبب اضافه اللام» و مجموعا «الرجل» دلالت بر یک ماهیت معرفه می کند، معنای این ماهیت معرفه چیست؟ معنای «الرجل» چیست؟ به چه اعتبار شما لباس معرفه به«الرجل» می پوشانید؟ آیا آنجا می توانید بگویید: این هم تعریفش، تعریف لفظی است مثل تأنیث لفظی در مؤنّثات لفظیه؟ یا این که این بلااشکال خلاف کلام محققین از علمای عربیت و ادبیت است که معنای لام تعریف، تعریف لفظی نیست، مثل تأنیث لفظی در مؤنثات لفظیه بلکه یک تعریف حقیقی برای «الرجل» وجود دارد. آن تعریف حقیقی کدام است؟ چطوری ما«الرجل» را به صورت یک ماهیتی که معرفه بودن واقعی داشته باشد، معنا کنیم با توجه به آن مقدمۀ اولی که گفتیم معرفه بودن و نکره بودن، دو واقعیت است و اینطور نیست که زمام اختیارش به دست انسان باشد؟

نیاز استعمالی ماهیات

ایشان می فرمایند: انسان به حسب موارد استعمال و به حسب نیاز استعمالی، دو جور به همین ماهیت«رجل» نیاز پیدا می کند و احتیاج استعمالی پیدا می کند: یک وقت انسان، فقط در مقام این است که بفهمد ماهیت انسان چیست«و کأنّه لیس فی العالم الاّ الانسان» فقط آدم می خواهد بفهمد که جنس و فصل این ماهیت عبارت از چیست؟ یک وقت انسان اینطوری نیاز استعمالی در رابطۀ با معانی دارد چون الفاظی را که انسان به کار می برد با توجه به نیاز به آن معنا و مفهومی است که این لفظ دلالت بر آن معنا و مفهوم می کند. گاهی انسان همین مقدار نیاز دارد که بفهمد ماهیت انسان چیست و لو این که در عالم هیچ ماهیت دیگری وجود