سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 389

شقاوت بشود، در حالی که در لوازم ماهیت، گفتیم: هیچ وجودی نقش ندارد. حتّی وجود ذهنی هم در مسأله نقش ندارد. آیا آن که راهی بهشت و جهنم می شود، آن کسی که پایان کارش عبارت از بهشت و جهنم است، او عبارت از ماهیت انسان است؟ یا انسان موجود متحقق فی الخارج، آن هم با یک شرائطی، به مرحلۀ بلوغ برسد، بعد از آن که بالغ شد، دیوانه نباشد، عنوان عاقل را داشته باشد، داخل در دائرۀ تکالیف الهیه قرار بگیرد، در مقابل این تکالیف، عنوان موافقت و مخالفت پیدا بکند، این مراحل که همه اش مربوط به وجود انسان است، آن هم نه وجود ذهنی انسان، وجود خارجی انسان که حتّی وجود ذهنی و انسان موجود در ذهن هم معنا ندارد کسی بگوید: راهی بهشت یا راهی جهنم می شود! آن که راهی بهشت و جهنم می شود، انسان متصف به وجود خارجی بالغ مرحلۀ تکلیف عاقل داخل در دائرۀ تکلیف هست.

آیا با توجه به این معنا دیگر جا دارد کسی بگوید که سعادت و شقاوت مربوط به ماهیت انسان و لازم ماهیت انسان است؟ آیا جا دارد کسی یک چنین حرفی بزند یا این که نه، باید وجود، اول تحقق پیدا بکند، آن هم وجود خارجی، بعد اینها آثار وجود خارجی است. خود وجود خارجی نسبت به ماهیت انسان، چه عنوانی دارد؟ وجود که شما گفتید می شود که سؤال کرد از علت وجود! آیا می شود گفت: «ما جعل الله المشمش مشمشا بل اوجده» سؤال از این که«لم صار زید موجودا» این که دیگر داخل«الذاتی لا یعلل» نیست! برای این که وجود نه جزء ماهیت است، نه ضروری الثبوت برای ماهیت است، و تازه اصل الوجود هم کفایت نمی کند و مراحل دیگری لازم است تا به عنوان سعادت و شقاوت برسیم، که بعد ان شاء الله توضیحش را عرض می کنیم.

پرسش:

1 - معنای سعادت و شقاوت را بیان کنید.

2 - چگونه به آیات برای تبیین معنای سعادت و شقاوت استدلال می شود؟

3 - ارتباط سعادت و شقاوت با«الذاتی لا یعلل» را شرح دهید.

4 - چه خصوصیاتی در لازم ماهیت شرط است؟

5 - کلام استاد در خصوصیات در لازم ماهیت را بیان کنید.