سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 395

خیلی باهوش و شاید تا حدی دارای یک مرحله ای از نبوغ باشد، کسی که دارای یک مرحله ای از نبوغ هست، بر حسب اطمینان، یا بر حسب ظن، انسان مظنه دارد که او در آینده یک شخصیت علمی به تمام معنا خواهد شد، از حالا احترامش می کند، از حالا یک حساب ممتاز و جدایی برای او باز می کند، در حالی که الان نه شخصیتی پیدا کرده، نه در جامعه یک مقام علمی بالایی پیدا کرده!؟ لکن به لحاظ این که این راه نسبت به این بچه بر حسب آن هم نه عمل صد در صد، بلکه اطمینان، بلکه پایین تر از اطمینان، راهی است که نشانگر و به تعبیر ما امارۀ این است که در آینده یک شخصیت علمی ممتاز پیدا بکند، همین الان حساب این را از سایر بچه ها جدا می کند، در حالی که هیچ مسألۀ تازه ای و هیچ جهت خاصی در شرایط فعلی وجود ندارد، اما به لحاظ آینده، حساب الان جدا می شود و الان برتری و رجحان برای این بچه تحقق پیدا می کند.

در ما نحن فیه، «الشقی شقی فی بطن امّه» معنایش همین است، یک معنای عقلایی روشن به خلاف آن استفاده ای که مرحوم آخوند از آن کرده اند؛ یعنی وقتی که انسان، فرض کنید، ابن ملجم را تصور می کند که«اشقی الاشقیاء» است، «من الاولین و الاخرین» باید گفت که این شقی از همان زمانی که از صلب پدر انتقال به رحم مادر پیدا کرد و اولین مراحل وجودی خودش را پیدا کرد، از همان اول«کان شقیا» برای این که کسی که عاقبت کارش به این منتهی می شود که بهترین خلق خدا را بعد از رسول خدا«صلی الله علیه و آله» آن هم در بهترین مکان، در بهترین حالات که عبارت از نماز است با بدترین وسیلۀ قتل و بدترین شرایط به قتل برساند، باید گفت که این«کان شقیا من الاوّل» منتهی ما نمی دانستیم که این دارای این شقاوت است! ولی أئمۀ ما، خود امیر المؤمنین«علیه السلام» می دانست این مطلب را لکن لازم نبود که این مسأله را اظهار بکند. پس«الشقی شقی فی بطن امّه» معنایش این است نه این که شقاوت لازمۀ ماهیت انسان است و سعادت لازمۀ ماهیت انسان است.

مؤید برای اثبات سعادتمندی بر اساس اطلاع از عاقبت

علاوۀ بر این عرض کردم، مؤید و دلیلی هم که یک روایتی است و در جلد سوم بحار در باب سعادت و شقاوت، این روایت نقل شده، محمد بن ابی عمیر می گوید: از موسی بن جعفر «علیه السلام» سؤال کردم، گفتم: آقا معنای این روایت نبویه چیست؟ «الشقی من کان شقیا فی بطن امّه و السعید من کان سعیدا فی بطن امّه» این روایت را که از رسول خدا نقل شده است،