سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 403

اَلرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً» آن اراده هیچ تردیدی نیست در اینکه ارادۀ تکوینه است، نه ارادۀ تشریعیه، و الاّ ارادۀ تشریعه الهیه، به این متعلق شده که همۀ مردم دور از رجس باشند، همۀ مردم متصف به تطهارت معنویه باشند، ارادۀ در آنجا، ارادۀ تکوینی است، اما متعلق اراده چیست؟ متعلق اراده آنی است که ما از آن تعبیر به عصمت می کنیم، ارادۀ خداوند متعلق شده به اینکه این اهل البیتی که در متن آیه و مطابق شأن نزول آیه بیش از پنج نفر نیستند، و به مقتضای روایات، حکم این آیه دربارۀ چهارده نفر جریان دارد، متعلق اراده عصمت است. حالا عصمت نقشش چیست؟ آیا عصمت معنای آن امتناع صدور گناه است؟ یعنی معصوم کانّ نعوذ بالله یسیر کالجدار؟ کما ان الجدار یمتنع ان یتحقق منه العصیان؟ انسان معصوم هم یمتنع عن یتحقق منه العصیان؟ اگر این شد که هذه لیس بفضیله؟ فضیلت مال آن جایی است که قدرت باشد و مع ذلک تحقق پیدا نکند، و الاّ مثلا یک آدم عنینی که قدرت ندارد بر اینکه عمل زشتی به نام زنا انجام بدهد، ما از او به اینکه عجب آدم خوبی هستی که زنا از تو تحقق پیدا نمی کند! هیچ تعریف نمی کنیم، او قادر نیست بر اینکه زنائی از او تحقق پیدا بکند.

پس معنای عصمت چیست؟ عرض کردم حالا کلام به اینجا منتهی شد و نکتۀ جالبی است این حرف برای تصویر معنای عصمت، و اینکه اراده اللهی که متعلق به عصمت چهارده نفر از رسول گرامی اسلام تا آخرین امام ما شده، این منافاتی ندارد نه تنها منافات ندارد، بلکه عصمت را به عنوان یک ارزش بسیار بالا مطرح می کند.

تقریب عصمت و شباهت آن با عمل اختیاری

حالا یک توضیح یکی دو دقیقه ای من درباره عصمت ذکر بکنم چون تصور عصمت برای خیلی ها مشکل است تا روشن بشود که خیلی مسألۀ آسانی هست. عصمت یک معنایی است که در همه وجود دارد، لکن نسبت به بعضی از زشتی ها و قبحها و الاّ ماهیت عصمت و لو به اقل ما یتحقق به معنی العصمه در من و شما هم وجود دارد. حالا من مثالش را عرض می کنم آیا یک انسان عاقل، یک انسان متشخص، یک انسانی که برای خودش در جامعه یک موقعیت اجتماعی را احراز کرده و این معنا را خودش هم متوجه است، اگر من از شما سؤال بکنم که آیا این انسان می تواند در روز روشن در وسط خیابان با کشف عورت در جلوی مردم ظاهر بشود یا نه؟ شما می فرمایید: نه. من می پرسم چرا نه، آیا قدرت ندارد؟ مثل آدمی است