سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 409

الکاشفیه را ملاک قرار داده که معنای(اذا قطعت بخمریت شیء) روی این احتمال و فرض اخیر این می شود که(اذا کان هناک کاشف عن انّ هذا المایع خمر) حالا کاشف می خواهد کاشف تام باشد که از آن تعبیر به قطع می شود، یا کاشف ناقص باشد مثل اینکه در امارات ظنیه و ظنون این کشف ناقص تحقق دارد.

مراد از قطع به معنای صفتیت و کلام مرحوم صدر المتألهین(ره)

پس در حقیقت این طور شد که در این بخش به یکی از سه نحو مولا می تواند برای قطع حساب باز بکند؛ یکی به عنوان صفتیت، مثل همان طوری که اگر نظرتان باشد اوصاف نفسانیه زیاد است، مرحوم صدر المتألهین در بحث اختیاریت اراده، اراده را تشبیه به حب می کرد، می گفت: حب یکی از اوصاف نفسانیه است، منتهی در آن بحث کلام ایشان مورد اشکال بود، اما در اصل اینکه حب یکی از اوصاف نفسانیه است، کراهت یکی از اوصاف نفسانیه است، تردیدی نیست قطع هم یکی از اوصاف نفسانیه انسان است؟!

پس قسم اول این بود که قطع به عنوان یک صفت نفسانیه با قطع نظر از عنوان کاشفیت در موضوع اخذ شده باشد، قسم دوم این بود که به عنوان کاشفیت آن هم کاشفیت خاصه ای که در قطع وجود دارد که از آن تعبیر به کاشفیت تامّه می کنیم، قسم سوم عبارت از اصل کاشفیت بود که اصل کاشفیت مشترک بین قطع و بین امارات غیر قطعیه است. پس در حقیقت نتیجه این شد که در قطع موضوعی ما شش قسم تصور می توانیم بکنیم، برای اینکه در یک تقسیمش دو قسم بود(امّا ان یکون تمام الموضوع و امّا ان یکون بعض الموضوع) و در تقسیم دیگر سه قسم بود که هریک از این سه قسم با هریک از آن دو قسم قابل اجتماع است؛ نتیجه این می شود که در قطع موضوعی شش صورت تصور می شود و به ضمیمۀ قطع طریقی، هفت صورت در باب قطع با تقسیمی که امروز مطرح کردیم تحقق پیدا می کند.

امکان عقلی در تمام صور قطع

حالا بحث این است که آیا از این شش صورت قطع موضوعی - قطع طریقی که امکان آن و واقعیت آن، تحقق آن و تعقل آن اصلا جای بحث نیست و نوع قطع هایی که تحقق پیدا می کند عبارت از همان قطع طریقی است - اما در باب قطع موضوعی آیا این شش صورت همه اش امکان عقلی دارد؟ یا لعل در بعضی از اینها استحاله وجود داشته باشد و امکان عقلی در آن