سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 411

سره) ایشان یک چنین عبارتی را ذکر کردند که عنوان کاشفیت نسبت به قطع مثل عنوان زوجیت می ماند نسبت به اربعه؛ یعنی همان طوری که زوجیت لازم ماهیت اربعه است ولو اینکه خارج از ماهیت است، امّا لازم الماهیه است، ما آنجا این حرف را نپذیرفتیم. گفتیم: نه لازم الماهیه آنی است که از ماهیت در هیچ وعائی و در هیچ ظرفی امکان انفکاک ندارد، حتّی اگر می شد که ماهیت در یک عالمی غیر از وجود خارجی و وجود ذهنی یک تقرر و تحققی داشته باشد، باز هم زوجیت همراه اربعه وجود دارد. امّا در باب قطع مسأله این طور نیست، مسأله این است که اولا ما در باب قطع خیلی از اوقات تخلّف ملاحظه می کنیم، قطع تحقق دارد، لکن(لا یکون مصیبا الی الواقع) اینجایی که قطع تحقق دارد و مصیب الی الواقع نیست، چطور می شود کاشفیت ولو به عنوان لازم ماهیت مطرح باشد، اما هیچ گونه دست ما را به واقع نرساند، بلکه این قطع خطاء باشد؟! و اینکه حالا بعضی ها از چنین قطعی تعبیر می کنند به جهل مرکب، این تعبیر عرفی است، و الاّ آن کسی که قاطع(بان هذا المایع خمر) هیچ فرق نمی کند بین اینکه به حسب واقع خمر باشد، این قطع آن محفوظ است، یا به حسب واقع هم خمر نباشد، (هذا قاطع)! نه اینکه اگر به حسب واقع خمر نبود ما بگویم: (هذا لیس بقاطع) که اصلا قطع مال آنجایی است که مصیب باشد(اذا کان مخطا لیس بقطع).

پس این همه بحثهایی که ما در معذریت قطع مطرح می کردیم کجا قطع معذر است؟ آنجایی که مخالف با واقع باشد، آنجایی که یقین کند به اینکه نماز جمعه واجب نیست و نخواند، ثم انکشف ک«صلاه الجمعه واجبه»! شما می گویید: حکم قطع در اینجا معذریت است، اما نمی گویید: (هذا لیس بقطع بل قطع، لکنه مخالف للواقع) و در قطع مخالف للواقع مسألۀ معذریت مطرح است. این جواب ایشان دنباله دارد ان شاء الله تا بعد.

پرسش:

1 - قطع موضوعی و قطع طریقی را تعریف کنید.

2 - قطع تمام الموضوع و قطع جزء الموضوع چه فرقی با هم دارند؟

3 - مراد از قطع به معنای صفتیت و کلام مرحوم صدر المتألهین(ره) در مورد آنرا بیان کنید.

4 - توضیح دهید آیا در تمام صور قطع، امکان عقلی وجود دارد؟

5 - کلام محقق نائینی(ره) در کاشفیت نسبت به قطع و پاسخ استاد را ذکر کنید.