سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 416

المایع» هیچ دخالتی در ثبوت حرمت ندارد. از آن طرف، معنای اینکه قطع را به عنوان کاشفیت تامّه ملاحظه کرده است، این است که واقع، دخالت دارد، (به لحاظ آن کاری نداریم.

اجتماع لحاظین متنافین غیر قابلین للاجتماع نیست.) نفس همین معنا که وقتی که می گوید:

«اذا قطعت بخمریه هذا المایع» این مایع حرام است، آیا واقع خمریت، در ثبوت این حرمت نقش دارد یا ندارد؟ نمی شود که هم نقش داشته باشد و هم نقش نداشته باشد. لازمۀ اینکه قطع را تمام الموضوع اخذ کرده، این است که ما دور واقع را قلم بگیریم، بگوییم: واقعیت خمر هیچ نقشی ندارد. لازمۀ اینکه که قطع را به عنوان طریقیت و کاشفیت تامّه اخذ بکنیم، این است که واقع دخالت دارد، و چطور می شود که در رابطۀ با یک حکم و ترتب یک حکم، واقعیت خمر، هم دخالت داشته باشد و هم دخالت نداشته باشد؟! این یک امر غیر قابل اجتماع است. پس بیان اول که ظاهر کلامشان است، طرفین تنافی را عبارت از لحاظ مولای آمر و جاعل حکم قرار می دهد. اما در احتمال دوم که خلاف ظاهر عبارت است، به لحاظ، کاری ندارد، بلکه به واقعیت مسأله نظر دارد که آیا واقعیت خمریت در ترتب این حرمت، دخالت دارد یا ندارد؟ اگر دخالت دارد، پس معنای آن این است که تمام الموضوع درست نیست، اگر دخالت ندارد، پس کاشفیت تامّه که به لحاظ کاشفیت تامّه این قطع در موضوع اخذ شده چه معنایی می تواند داشته باشد؟! لکن روی هر دو احتمال باید ببینیم که کلام ایشان چه جوابی می تواند داشته باشد؟

لزوم اجتماع لحاظین متافیین در قطع تمام الموضوعی

راجع به احتمال اول، بیان ایشان، یک جواب نقضی دارد و یک جواب حلی. اما جواب نقضی این است که می گوییم: شما گفتید: اجتماع لحاظین متنافیین است، چرا فقط در خصوص آنجایی که قطع، تمام الموضوع است شما این فرمایش را ذکر می فرمایید؟ در آنجایی که بعض الموضوع هم هست، مسأله همین طور است برای اینکه وقتی که قطع بعنوان بعض الموضوع مدخلیت پیدا کرد، معنایش این است که«الموضوع مرکب من امرین» نه قطع به تنهایی می تواند آورندۀ حکم باشد، و نه واقعیت به تنهایی می تواند آورندۀ حکم باشد، بلکه باید هم واقعیت باشد و هم قطع باشد. چطور شما اینجا بین دو لحاظ جمع کردید و لو به عنوان بعض الموضوع؟ می گویید: «اذا قطعت بخمریه شیء و کان الشیء فی الواقع خمرا» برای شما حرام است که از نظر مولی دو جزء برای موضوع، مدخلیت دارد و تا هر دو جزء،