سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 417

تحقق پیدا نکند، موضوع برای حرمت محقق نمی شود. سؤال ما این است که مولی این دو جزء را با چه لحاظی ملاحظه کرده و چطور بین این دو تا جمع کرده که هم پای قطع را به میان آورده و هم پای واقع را در میان آورده؟ هر طور شما این مشکل را حل می کنید، می گوییم: در آنجایی که قطع تمام الموضوع باشد و به نحو طریقیت و کاشفیت اخذ شده باشد، آنجا هم ما همین طور حلش می کنیم. پس جواب اول از ایشان این است که مدعای شما منحصر به آنجایی است که قطع تمام الموضوع باشد، لکن دلیل شما اعم از مدعایتان است، و در آنجایی که قطع، بعض الموضوع باشد و بعض الموضوع هم خود واقعیت خمریت باشد، هر جوری که شما توانستید بین این دو جزء از نظر مدخلیت در موضوع حل اشکال بکنید، عین این مسأله در آنجایی که قطع، تمام الموضوع باشد و از طرفی هم بنحو طریقیت و کاشفیت ملاحظه شده باشد، پیاده می شود، لکن این جواب نقضی است.

خلط بین قطع مکلف با قطع مولا

اما جواب حلی این است که اینجا یک خلطی واقع شده که این خلط، مورد غفلت قرار گرفته و آن خلط این است که این قطعی که به عنوان طریقیت در تمام الموضوع اخذ شده، این قطع مکلّف است نه قطع مولی. مولی یک حکمی دارد و این حکم، موضوعی دارد، اما موضوعش عبارت از قطع مولی نیست بلکه موضوعش عبارت از قطع عبد است. مولی می گوید: «ایها العبد» این قطعی که تو پیدا کردی و برای تو طریقیت تامّه و کاشفیت تامّه از واقع دارد، من مولی این قطع طریقی تو را موضوع برای حکم خودم به حجیت قرار می دهم، موضوع برای حکم خودم به حرمت قرار می دهم. پس حکم از ناحیۀ مولی است، موضوع را هم مولی می گوید، اما موضوع مولی، یک قطع مربوط به مولی نیست که بگوییم که این قطع مربوط به مولی چطور می شود هم کاشفیت داشته باشد و هم تمام الموضوع باشد؟ بلکه قطع عبد است. در حقیقت یک وصفش در رابطۀ با عبد است، و یک جهتش مربوط به مولی است.

آنکه در رابطۀ با عبد است، کاشفیتی است که قطع عبد برای عبد دارد. امّا آنکه مربوط به مولی است، این است: این قطعی که«یکون کاشفا للعبد الی الواقع کشفا تاما، یکون تمام الموضوع للمولی للحکم بالحرمه» پس عنوان موضوعیت با عنوان طریقیت، کأنّ در یک جا متمرکز نیستند، «کاشفیه القطع بالاضافه الی القاطع» است، نه«بالاضافه الی المولی» مولی که برای خودش حکم جعل نکرده است. مولی که قطع خودش را ملاک قرار نداده است لذا در مقام