سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 423

کما اینکه در سایر امارات معتبره هم همین است. شارع وقتی که خبر عادل را معتبر می کند به عنوان«انّه طریق الی الواقع» معتبر می کند، اما معنای آن این نیست که واقع هم در اینجا نقش دارد؟ واقع نقش ندارد بلکه طریق الی الواقع نقش دارد. طریق الی الواقع قد یوصل حالا بفرمایید: صدی نود، یوصل الی الواقع و صدی ده، لا یوصل الی الواقع، که این طرفش را خیلی مقامش را پایین بیاوریم ولی یک چیزی که صدی نود یوصل الی الواقع، و صدی ده لا یوصل، لکن حیث طریقیت آن صد در صد در آن محفوظ است. این طور نیست که اگر قطعی موصل الی الواقع نشد، معنای آن این است که«لیس بطریق»؟ عنوان طریقیت آن از بین نمی رود. اگر یک خبر واحدی مطابق با واقع درنیامد، آیا باید عنوان طریقیت را از آن سلب بکنیم؟ نه، «القطع طریق موصل الی الواقع اکثرا و غیر موصل الی الواقع احیانا» این جهت آن را مولا در موضوعیت آورده است. این کجایش دلالت دارد بر اینکه واقع، دخالت دارد؟ مگر قطع انسان را صد در صد به واقع می رساند که اگر به عنوان طریقیت اخذ شد، مستلزم این باشد که واقع هم نقش داشته باشد در ثبوت این حکمی که مولا می گوید: «اذا قطعت بوجوب صلاه الجمعه یجب علیک التصدق»؟

پس چه مقصود محقق نائینی(ره) آن احتمال اول باشد، و چه مقصودشان این احتمال دوم باشد، هر دوی آن به نظر، غیر تامّ است. نتیجه این شد که این اقسام شش گانه ای که برای قطع موضوعی ذکر کردیم که«قد یکون تمام الموضوع، قد یکون جزء الموضوع و فی کل منهما قد یکون ملحوظا فی الموضوع بعنوان الصفیه و قد یکون ملحوظا بعنوان الطریقیه الکامله و قد یکون ملحوظا بعنوان اصل الطریقیه» که مشترک بین قطع و مراتب ما دون قطع است، به نظر می آید که تمام این اقسام سته، قابل تصور است و هیچ کدام از آنها هم تالی فاسدی به دنبالش نیست و مستلزم هیچ نوع استحاله ای نخواهد بود.

این یک تقسیمی بود برای قطع موضوعی به لحاظ خود قطع که«قد یکون تمام الموضوع او بعض الموضوع، قد یکون بعنوان الصفتیه» و اقسام دیگر. اما یک تقسیم دیگری داریم که بعضی از موارد این تقسیم خیلی مورد بحث و ایراد شده و آن این است که برای قطع موضوعی نه به لحاظ خودش، بلکه به لحاظ متعلقش، انواع و اقسامی تصور می شود.

تقسیم قطع موضوعی به لحاظ متعلق آن

یک قسم از آن که هیچ مشکلی ندارد و احدی هم در آن مناقشه نکرده این است که اگر