سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 434

مفسده ملزمه باشد.

شبیه این تقریب، تقریب دیگری است که وجوب یک شیء کاشف از این است که آن شیء برای مولا محبوبیت دارد و حرمت یک شیء کاشف از این است که آن شیء برای مولا مبغوضیت دارد لذا چطور می شود که شیء واحد به عنوان واحد هم محبوبیت تامه داشته باشد، هم مبغوضیت تامه؟ و مسألۀ مصلحت و مفسده و محبوبیت و مبغوضیت، مسألۀ دو امر اعتباری نیست که شما بگویید: در امور اعتباریه، تضادی تحقق ندارد بلکه مصلحت، یک واقعیت تکوینیه است، مفسده هم یک واقعیت تکوینیه است، محبوبیت و مبغوضیت هم همان طور است، برای اینکه حب و لو اینکه از اوصاف قائمۀ به نفس است، اما معنای یک صفت قائمۀ به نفس، اعتباری بودن آن صفت نیست بلکه معنایش این است که ظرف واقعیت آن، عبارت از نفس است. لذا محبوبیت یک واقعیت تکوینی است، مبغوضیت هم یک واقعیت تکوینی است و چطور می شود که در یک شیء واحد با عنوان واحد، این دو امر متضاد به نام مصلحت و مفسده، یا محبوبیت و مبغوضیت، اجتماع پیدا بکند؟ لذا از این طریق، مسألۀ استحاله مطرح شده است.

امکان اجتماع مصلحت ملزمه و مفسده ملزمه در شیء واحد به دو عنوان

جواب از این حرف، این است که بله؛ اگر شیء واحد به عنوان واحد دارای مصلحت و مفسده باشد، حق با شما است، اگر به عنوان واحد دارای محبوبیت و مبغوضیت باشد، حق با شما است. اما اگر فرض کردیم مثل صلاه در دار غصبی بود که صلاه در دار غصبی، «اجتمع فیه المصلحه و المفسده اما لا بعنوان واحد بل بعنوانین؛ بعنوان انّها صلاه فیها مصلحه و بعنوان انها تصرف فی دار الغیر یکون فیها مفسده» دو عنوان است و لو اینکه در خارج تقارن و تصادف پیدا کرده است، لکن مسألۀ خارج را(همان طور که دیروز هم عرض کردیم) نباید با مسألۀ تعلق