سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 470

اطلاق، «سواء قطعت ام لم تقطع بالوجوب» نشد، معنای اطلاق این شد؛ «صلاه الجمعه بدون ان یلحظ معه قید آخر، یکون محکوما بالوجوب». شما در این اطلاق چه استحاله ای تصور می کنید؟ بله اگر به صورت تقیید لحاظی شد، به قول شما مستلزم دور است.

پس یک وحی منزلی نیامده که هر کجا تقابل، تقابل عدم و ملکه شد، اگر ناحیۀ وجود، ممتنع است، ناحیه عدم هم ممتنع است بلکه در تقابلهای عدم و ملکه، موارد، مختلف است، آنجاهایی که مشکل در ذات خود شیء باشد، مثل مسألۀ جدار، این حرف درست است، هم عدم ممتنع است، هم وجود ممتنع است. اما آنجایی که منشأ استحاله در ناحیۀ وجود عبارت از یک امری باشد که خارج از ذات خود شیء است، لکن گرفتار آن امر خارجی شده به نام استلزام دور، اینجا می بینیم در ناحیۀ تقییدش، مسألۀ استلزام دور مطرح است، اما در ناحیۀ اطلاق، (نه اطلاق لحاظی، اطلاق به معنای عدم لحاظ القید) هیچ گونه استحاله و دور و اشباه ذلک تحقق ندارد.

عرض کردم: این اشکال امروز ما در اصل بحث ما نقش ندارد، برای اینکه یک تحقیقی بود اولا در رابطۀ با اطلاق، و تحقیقی بود در تقابل بین اطلاق و تقیید، و ثالثا تحقیقی بود در این فرمایش ایشان که هر کجا تقابل، تقابل عدم و ملکه شد اگر ناحیه وجود، امتناع پیدا کرد، ناحیه عدم هم ممتنع است! این«لم یقم علیه دلیل، بل الموارد مختلفه من هذه الجهه».

تا اینجا در اصل مسأله مورد بحث ما دو قول ذکر کردیم و بررسی کردیم. در اصل مسأله بعضی از اقوال دیگر هم وجود دارد تا ببینیم که ان شاء الله مقتضای تحقیق عبارت از چیست؟

پرسش:

1 - اشکال استاد بر محقق نائینی(ره) را در معنای اطلاق و تقیید لحاظی بیان کنید.