سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 480

کرده است. اگر ما بودیم و همین دلیل و هیچ دلیل دیگری بر حجیت یک اماره ای یا اصلی قائم نشده بود، ما بودیم و فقط«الخمر حرام» اینجا باید برای احراز موضوع این حکم، حتما قطع پیدا بکنیم. باید قطع پیدا بکنیم به اینکه مایعی خمر است تا حکم به حرمت را بار بکنیم، کما اینکه در اصل ثبوت حکم تا زمانی که قطع به حکم حاصل نشود، اصل تکلیف مولا نمی شود حکم به حرمت را بار کرد. اما ما می بینیم شارع در رابطۀ با اثبات بعضی از موضوعات خارجیه یا مثلا همه موضوعات خارجیه، بیّنه را حجت قرار داده، که حجیت بیّنه، یک حجیت شرعیه است. لازمه حجیت این بیّنه در موضوع خارجی این است که همان طوری که اگر شما در رابطۀ با یک مایعی، علم به خمریت آن پیدا می کردید، به دنبال آن، حکم به حرمت را مترتب می کردید، مقتضای دلیل حجیت بیّنه برای اثبات موضوع خارجی، این است که «البینه تقوم مقام القطع» اگر بیّنه هم قائم شد بر اینکه«هذا المایع خمر» معنای آن این است که این جانشین قطع به خمریت است، و اگر این جانشینی نباشد، دیگر جعل حجیت برای بیّنه در موضوعات خارجیه، یک امر لغوی می شود، پس چه اثری بر حجیت این بیّنه بار است؟ چه نتیجه ای بر این حجیت مترتب است؟

این حداقل فائده ای است که بر حجیت بیّنه در رابطۀ با موضوعات خارجیه بار می شود و آن این است که تعبیر بکنیم که«البینه بالنسبه الی اثبات الموضوع الخارجی بمنزله القطع الطریقی» همان طوری که اگر شما قاطع می شدید، حکم به حرمت، زمینه پیدا می کرد و موضوع پیدا می کرد، در رابطۀ با بیّنه هم همین طور است. کما اینکه در رابطۀ با خود حکم که در اوّل و ابتداء مسألۀ علم مطرح است و علم هم به عنوان طریقیت مطرح است، باید علم پیدا بکنید به اینکه تکلیفی از ناحیه مولا به شما متوجه شده، یقین کنید که مولا حرمت را روی خمر آورده، لکن بعد از آنکه شارع مثلا خبر زراره را در رابطۀ با نقل حکمی از امام معصوم(علیه السلام) حجت قرار داد، و به تعبیر معروف: شارع«صدق العادل» را بیان کرد، معنای وجوب تصدیق عادل چیست؟ معنای حجیت خبر صحیحه زراره عبارت از چیست؟ معنای حجیت این است که اگر این«الخمر حرام» این حرمت برای شما به علم وجدانی و به علم یقینی هم حاصل نشد، لکن زراره که فرضا حداکثر، قولش افاده ظن می کند، نه افاده علم، معنای اعتبار قول زراره این است که اگر مثلا حرمت خمر یا وجوب نماز جمعه را از امام معصوم(علیه السلام) نقل کرد این هم گریبان شما را می گیرد و برای شما حجیت دارد و باید شما ترتیب اثر حرمت یا در مثال نماز جمعه، ترتیب اثر وجوب بدهید و الاّ أیّ معنی لحجیه