سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 489

با بیّنه این جوری معامله کرد و کأنّ معنای دلیل حجیت بیّنه، این شد که من شارع در جوّ شرع و در عالم تعبّد«اری انّ البینه قطع» اگر معنایش این شد، همۀ آثار قطع بر آن بار می شود. همان طوری که جانشین قطع طریقی می شود، جانشین قطع موضوعی طریقی هم خواهد شد.

البته یکی از اشکالات مرحوم آخوند(ره) در ذیل کلامشان به شیخ این است که اگر ما در رابطۀ با دلیل حجیت بیّنه با این بیان و با این دید پیش بیاییم، باید جانشینی بیّنه را نسبت به قطع موضوعی صفتی هم بپذیریم. لکن حالا به این اشکال کاری نداریم آنچه مرحوم شیخ فعلا در مقام اثبات و در تعقیب بیان آن است، این است که ما اگر بخواهیم بیّنه را جانشین قطع موضوعی طریقی بکنیم، نیاز به دلیل ثالث ندارد، همان دلیل حجیت بیّنه خودش کافی است که این مطلب را اثبات و افهام بکند، به همین بیان که مفاد دلیل حجیت بیّنه، الغاء احتمال خلاف است نه به حسب الوجدان الواقعی، به حسب واقع که بیّنه«لا یفید العلم، بل فی عالم التعبد و فی جوّ التشریع»، شارع می گوید: من بیّنه را با عینک قطع و با دید قطع می بینم. اگر خود شارع با دید قطع به بیّنه نگاه می کند، اگر بیّنه قائم شد که«أنّ هذا المایع خمر» دلیلی که می گوید: «اذا قطعت بانّ هذا المایع خمر یکون محرّما علیک» شامل قیام بیّنه هم می شود، بیّنه هم اگر قائم شد«علی أنّ هذا المایع خمر» باید آن اثر حرمت بر آن ترتب پیدا کند. لذا مرحوم شیخ بزرگوار انصاری(ره) از دلیل حجیت امارات که من بیّنه را بعنوان مثال ذکر کردم، این معنی را استفاده می کنند.

امتناع جانشینی اماره از قطع موضوعی طریقی نزد مرحوم آخوند(ره)

لکن مرحوم محقق خراسانی می فرمایند: امکان ندارد با یک دلیل این دو کار را کرد - البته یک دلیلی که ایشان می گوید؛ یعنی غیر از آن دلیل اولی که دارد«اذا قطعت بانّ المایع خمر یکون محرما علیک» - می فرماید: با یک دلیل یعنی دلیل اعتبار بیّنه، نمی شود دو کار کرد، نمی شود دو تنزیل را افاده کرد. دو تنزیل کدام است؟ یکی تنزیل(در جلسه قبل) که بیّنه جانشین قطع طریقی بشود، و یکی تنزیل(امروزی) که بیّنه جانشین قطع موضوعی طریقی بشود.

ایشان می فرماید: ممکن نیست که دلیل واحد بتواند این دو تنزیل را افاده داشته باشد برای اینکه هر کجا که تنزیلی در کار است و لو در همان مثالهای ادبی که شما ذکر می کنید - این توضیح را من ذکر می کنم - وقتی که شما می گویید: «زید اسد» و معنا می کنید که«زید بمنزله