سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 490

الاسد» در این تنزیل هم باید زید را استقلالا لحاظ کرده باشید، و هم اسد را استقلالا لحاظ کرده باشید، و بعد بگویید: این زیدی که من مستقلا لحاظ کردم به منزلۀ اسدی است که آن هم مستقلا ملاحظه شده است. هر تنزیلی نیاز دارد به لحاظ منزّل و منزّل علیه، به نحو استقلال.

امتناع جمع بین لحاظ آلی و استقلالی

وقتی که شارع می خواهد بیّنه را نازل منزلۀ قطع و قائم مقام قطع قرار دهد، مثلا بگوید:

«الظن الحاصل من البیّنه بمنزله القطع» آن وقت ایشان این مسأله را از شیخ بزرگوار انصاری به صورت اشکال، سؤال می کند که ایها الشیخ الاعظم! شما که می گویید: این عبارت واحده می تواند هر دو تنزیل را افاده کند و هر دو تنزیل را دلالت داشته باشد، معنایش این است که وقتی که بیّنه را نازل منزلۀ قطع طریقی(جلسه قبل) قرار می دهد، قطع طریقی خودش چون در موضوع اخذ نشده است، عنوانش عنوان آلیت است(در مقابل استقلالیت) وقتی که شما بیّنه را نازل منزلۀ قطع طریقی(جلسه قبل) قرار می دهید، معنایش این است که هم بیّنه را بعنوان طریقیت و آلیت ملاحظه کرده اید، و هم قطع را بعنوان آلیت و طریقیت ملاحظه کرده اید. لذا اگر بیّنه را بخواهید قائم مقام قطع موضوعی قرار بدهید، و لو اینکه آن قطع موضوعی هم طریقیت دارد و به وصف طریقیت در موضوع اخذ شده، لکن اگر چیزی در موضوع اخذ شد، باید مولا لحاظش نسبت به آن چیز، لحاظ استقلالی باشد، نمی شود چیزی در موضوع دخالت داشته باشد، یا بالاتر؛ تمام الموضوع باشد، لکن در عین اینکه تمام الموضوع است، یا جزء الموضوع است، لحاظ مولا نسبت به آن، لحاظ غیر استقلالی باشد.

چطور می شود مولا یک حکمی را روی موضوعی جعل بکند، در حالی که موضوع مستقلا لحاظ نشده باشد و حکم مستقلا لحاظ نشده باشد؟!

پس معنای قطع موضوعی طریقی با اینکه بعد طریقیتش لحاظ شده است، امّا به نظر موضوعیت، لحاظ متعلق به این قطع لحاظ استقلالی است، و اگر بخواهد بیّنه را هم جانشین قطع موضوعی بکند، باید بیّنه هم با لحاظ استقلالی ملاحظه شده باشد، آن وقت نتیجه این می شود که اگر مولا در یک جمله و در یک عبارت که می فرماید: «البیّنه بمنزله القطع» هم بخواهد تنزیل و قائم مقامی در رابطۀ با قطع طریقی محض باشد، لازمه اش این است که این بیّنه و قطع بعنوان آلیت و طریقیت ملاحظه شده باشد. و اگر بخواهد قائم مقام قطع موضوعی باشد، لازمه اش این است که این بیّنه و قطع، منزّل و منزّل علیه هر دو بعنوان استقلالیت