سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 493

استعمال واحد و کلام واحد، جمع بین لحاظین متنافیین بشود برای اینکه در رابطۀ با مفاد اوّل، قطع به عنوان طریقیت ملاحظه می شود و قطع طریقی نسبت به واقع، آلیت دارد و عنوانش عنوان استقلالی نیست، بلکه بعنوان مرآتیت ملاحظه شده است، پس اگر بیّنه جانشین قطع طریقی شد، معنایش این است که«القطع قد لوحظ مرآه و آله» اما در رابطۀ با مفاد ثانی که بیّنه بخواهد جانشین قطع موضوعی طریقی بشود، چون معنای طریق موضوعی در هر موضوعی این است که مولای حاکم و مولای جاعل، یک لحاظ استقلالی نسبت به این موضوع دارد و در معنای موضوعیت، غیر از لحاظ استقلالی امکان پذیر نیست، پس اگر دلیل حجیت بیّنه بخواهد دلالت بکند بر اینکه این بیّنه نازل منزلۀ قطع موضوعی طریقی هم هست، معنایش این است که حسابی که برای قطع باز می کند بلحاظ اینکه در موضوع دخالت دارد، یک لحاظ استقلالی باشد و در یک استعمال و در یک کلام نمی شود بین دو لحاظ آلی و استقلالی نسبت به یک شیء جمع کرد.

بله؛ اگر یک دلیل سومی داشته باشیم مانعی ندارد، دلیل حجیت بیّنه، بیّنه را قائم مقام قطع طریقی می کند و قطع با لحاظ آلیت ملاحظه می شود و دلیل سوم، بیّنه را جانشین قطع موضوعی طریقی می کند. پس یک استعمال، یک کلام، یک دلیل، قطع را بعنوان آلیت ملاحظه کرده، و کلام دیگر بعنوان استقلالیت، و این مانعی ندارد که یک شیء در دو کلام با دو لحاظ ملاحظه بشود به لحاظ اینکه غرضها مختلف است و آثار متفاوت است. اما در استعمال واحد بخواهیم یک شیء را هم مستقلا ملاحظه بکنیم و هم آلیا ملاحظه بکنیم، این معنی ممتنع است.

تنافی بین اخذ قطع طریقی در موضوع حکم

در جواب ایشان، ما یک جواب نقضی و یک جواب حلی داریم؛ جواب نقضی ما این است که می گوییم: اصلا ما کاری به امارات و حجیت امارات و دلیل حجیت امارات نداریم؛ فرض کنید اصلا اماره ای وجود ندارد. از خود شمای مرحوم آخوند سؤال می کنیم که آیا اصلا قطع موضوعی طریقی که قطع، تمام الموضوع باشد، امکان دارد یا نه؟

در بحثهای گذشته عرض می کردیم که غیر از قطع طریقی، ما شش نوع قطع موضوعی داریم برای اینکه یک تقسیم این بود که«القطع امّا ان یکون تمام الموضوع و امّا ان یکون جزء الموضوع و فی کل من هذین القسمین امّا ان یکون القطع مأخوذا فی الموضوع علی وجه