سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 494

الصفتیه و اما ان یکون مأخوذا علی نحو الکاشفیه التامه و اما ان یکون مأخوذا علی جهه اصل الکشف» که دیگر کاشفیت تامه اش را کار ندارند، منظور همان اصل کاشفیت است. مجموعا شش قسم بود و ظاهر کلام مرحوم آخوند این بود که هر شش قسم در قطع موضوعی، امکان دارد، لکن بعضی از بزرگان مثل مرحوم محقق کمپانی(ره) پیدا شدند که فرمودند: نمی شود قطع موضوعی به نحو صفتیت اخذ شود. لذا ایشان دو قسم از این شش قسم را کنار زدند، آن دو قسم صفتیت تمام الموضوع باشد یا جزء الموضوع. و بعد هم محقق نائینی(اعلی الله مقامه الشریف) هم یک نظری دادند(که اینها را بحث کردیم) ایشان فرمودند: قطع موضوعی طریقی اگر به نحو تمام الموضوع باشد، ممتنع است چه طریقیتش، طریقیت تامه باشد یا اصل الطریقیه و مطلق الطریقیه باشد.

امّا بحث ما با مرحوم آخوند(قدس سره) است. ظاهر کلام ایشان این بود که از این اقسام شش گانه ای که برای قطع موضوعی متصور بود همه اش را پذیرفته بودند، فقط مرحوم کمپانی بعضی را خارج کردند و مرحوم محقق نائینی در بعضی مناقشه داشتند، اما خود مرحوم آخوند هر شش قسم را قبول دارند. وقتی که قبول دارند، جواب نقضی ما این است، می گوییم: ما کاری به حجیت امارات نداریم. اصلا فرض کنید اماره ای وجود ندارد و دلیل بر حجیت هیچ اماره ای تحقق ندارد، لکن ما از شما سؤال می کنیم؛ آنجایی که مولا در موضوع حکمش قطع را اخذ می کند و بعنوان طریقیت هم اخذ می کند، چطور آنجا جمع بین لحاظین متنافیین لازم نمی آید، در حالی که عین بیان شما در مسألۀ بیّنه، در خود همان دلیل اوّل جریان دارد؟ برای اینکه معنای اینکه مولی قطع را در موضوع اخذ کرده این است که برای قطع، حساب استقلالیت باز کرده است و از نظر اینکه این قطع مأخوذ در موضوع بعنوان صفتیت نیست، بلکه بعنوان طریقیت است، معنای طریقیت، آلیت قطع است. اگر چیزی طریق شد، معنایش این است که مقصد، چیز دیگری است و مطلوب، شیء دیگر است و این آلت و واسطۀ رسیدن به مقصد و مطلوب است.

اشکال جمع بین لحاظ آلی و استقلالی

پس سؤال ما از مرحوم آخوند بعنوان یک جواب نقضی این است که ظاهر کلام شما در مسألۀ اقسام قطع موضوعی این است که شما همۀ اقسام را پذیرفتید و از جمله اقسام این است که قطع در موضوع بعنوان طریقیت اخذ بشود، ما می گوییم: همین جا شما مسأله را حل