سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 496

حل مشکل به واسطه قضیۀ«القطع حجه»

و اما جواب حلی از ایشان: در ضمن بحث های گذشته یک چیزی را من بعنوان تحقیق عرض کردم که آن مشکل ما نحن فیه را حل می کند، و آن این بود که در اوّل مباحث کتاب القطع یک قضیه ای تشکیل دادیم به این صورت که«القطع حجه» و گفتیم: حاکم به این حجیت و حاکم به صحت این قضیه، عبارت از عقل است. عقل وقتی که یک قضیه ای را تشکیل می دهد، وقتی می خواهد بگوید: «الظلم قبیح» ظلم بعنوان موضوعیت استقلالا ملاحظه می شود، «لانه موضوع»، قبیح هم بعنوان محمول در قضیه حملیه، مستقلا ملاحظه می شود، و حاکم به اتحاد یا به نسبت که در سابق، روی قضایای حملیه، مسأله نسبت را پیاده می کردند، ولی ما در مباحث جلد اول عرض کردیم که در قضایای حملیه، مسألۀ نسبت وجود ندارد، مسأله، مسألۀ اتحاد است، و به قول خود مرحوم آخوند در بعضی از تعبیراتشان:

مسأله روی هو هویت دور می زند. «زید قائم» یعنی بین زید و قائم، اتحاد وجود دارد، زید همان قائم، و قائم، همان زید است. وقتی که عقل می گوید: «الظلم قبیح» و این قضیه حملیه را تشکیل می دهد، آیا با چه دیدی به ظلم نگاه می کند؟ بعنوان موضوع در قضیۀ حملیه. موضوع در قضیه حملیه، استقلالا ملاحظه می شود، محمول در قضیۀ حملیه هم استقلالا ملاحظه می شود. حالا که این قضیۀ حملیه را روی کلمۀ«القطع حجه» آوردیم، «القطع حجه» با«الظلم القبیح» عین هم است، حاکم به هر دو هم عقل است، قضیه هم قضیه حملیه است، هیچ گونه تجوّز و تسامحی هم در هیچ کدامشان وجود ندارد. اینجایی که عقل می گوید: «القطع حجه» مگر قطع، موضوع برای حجیت نیست؟ وقتی موضوع شد، معنایش این است که قطع مستقلا ملاحظه شده است. کدام قطع را عقل می گوید حجه؟ در آن تقسیم اوّلی که گفتیم: «القطع اما طریقی و اما موضوعی» کدام قطع را عقل می گوید حجه؟ آنکه حجیت دارد و عقل مستقلا حکم به حجیت آن می کند، عبارت از قطع طریقی است. پس چطور بین این دو جمع شد که از یک طرف، موضوع برای حجیت، قطع طریقی است و از طرف دیگر، قطع طریقی هم فقط کاشفیت عن الواقع دارد؟ چطوری بین موضوعیت و بین طریقیت و کاشفیت جمع شد؟

تفکیک بین حاکم به حجیت قطع و قطع قاطع

ما در چند بحث قبل این مسأله را حل کردیم، گفتیم: اینجا اضافه فرق می کند؛ آن قطعی که