سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 50

یک شیئی باشد که نسبت به معرفه و نکره، لا بشرط باشد هم بتواند در قالب معرفه ظاهر بشود و هم بتواند در قالب نکره، ظاهر بشود.

استعمال نکره در مقام اخبار و انشاء

مرحوم آخوند می فرمایند: نکره، گاهی در مقام اخبار، استعمال می شود و گاهی در مقام انشاء، استعمال می شود. آنجایی که در مقام اخبار، استعمال می شود، مثل اینکه مخبری می گوید: «جائنی رجل»، اینجا را ایشان می فرماید: نکره، دلالت می کند بر یک موجود معیّن مشخص فی الخارج که عند المتکلم معلوم است لکن عند المخاطب غیر معلوم است، آن رجلی که سراغ مخبر آمده، چه کسی بوده و دارای چه خصوصیات و ممیزاتی بوده؟ لذا نکرۀ در مقام اخبار، معنایش یک فرد مشخص معیّن موجود فی الخارج است لکن مشخص عند المتکلم است اما از نظر مخاطب، غیر متعیّن و غیر مشخص است.

و اما نکره ای که در مقام انشاء، به کار گرفته می شود مثل اینکه مولا در دستور به عبد بگوید: «جئنی برجل»، اینجا دیگر یک ابهام کلی در این نکره وجود دارد، هم غیر متعیّن عند المولی است و هم غیر متعیّن عند العبد است.

فرق این نکره با اسم جنس، در همین مقدار است که رجل اسم جنسی، فقط دلالت بر ماهیت رجل می کند اما اضافه شدن این تنوینی که دلالت بر نکره دارد، همان ماهیّت را مقیّد به قید وحدت کلیه می کند که ما در تعبیر فارسی وقتی می خواهیم«جئنی برجل» را معنا کنیم می گوییم: مولا دستور داده که یک مرد برای او برده بشود، به خلاف رجل که معنایش مرد است، عنوان یکی و قید وحدت، همراه او نیست.

از کلام ایشان استفاده می شود که ما باید ملتزم بشویم که«للنکره وضعین» واضع برای نکره دو وضع دارد: نکرۀ در مقام اخبار«له وضع» و نکرۀ در مقام انشاء«له وضع آخر» و این یک چیزی است که ابتداء به ذهن انسان خیلی بعید می آید که واضع برای نکره به اعتبار مقام اخبار و انشاء، دو وضع قائل شده باشد، بگوید: نکرۀ در مقام اخبار برای موجود متعیّن مشخص«عند المخبر المبهم عند المخاطب» وضع شده اما نکرۀ در مقام انشاء، برای همان ماهیت مقیدۀ به قید وحدت وضع شده.

این بیان ایشان بود با این اشکال. ببینیم از چه طریقی حل این اشکال می تواند تحقق پیدا کند؟