سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 506

یک تذکری که از ذیل کلام مرحوم آخوند هم استفاده می شود و با توجه به مبنایی که مرحوم محقق نائینی قبلا داشتند و ما بحث کردیم که این قطع طریقی که در موضوع اخذ می شود، اگر به عنوان جزء الموضوع اخذ شود فی نفسه - فعلا کاری به امارات نداریم - قطع موضوعی گاهی من جهه الصفتیه و گاهی من جهه الکاشفیه در موضوع اخذ می شود، مرحوم محقق نائینی آنجا معتقد بودند که این قطع موضوعی که به عنوان طریقیت در موضوع اخذ می شود اگر به عنوان جزء الموضوع باشد، مانعی ندارد؛ اما اگر به عنوان تمام الموضوع اخذ بشود می فرمودند: فی نفسه خودش استحاله دارد، و لو اینکه ما جواب را عرض کردیم. حالا این قرینۀ بر این است که اینجایی که در مقام جواب از مرحوم آخوند برآمده اند و می خواهند بفرمایند که امارات، جانشین قطع موضوعی طریقی می شود، لا محاله مقصودشان آن قطع موضوعی طریقی است که قطع به عنوان جزء الموضوع اخذ شده باشد، اما اگر بعنوان تمام الموضوع شد، این اصلا خودش مستحیل است و دیگر نباید بحث کنیم که آیا امارات جانشین چنین قطعی می شود یا نه؟

و علاوه؛ تقریبی که در کلام ایشان هست(که حالا عرض می کنیم) هم شهادت می دهد که مقصود ایشان این است که امارات جانشین قطع موضوعی طریقی که قطع به عنوان جزء الموضوع اخذ شده باشد، نه به عنوان تمام الموضوع، می شود و استحاله ای که مرحوم محقق خراسانی بیان کردند را می فرمایند: مبتنی بر یک مبنای فاسدی است که ما آن مبنا را نمی پذیریم. اما اگر مبنای صحیح را اتخاذ کنیم، جا برای این ادعای استحاله مرحوم آخوند باقی نمی ماند. آن مبنا در این رابطه است - فعلا کاری به جانشینی نداشته باشید - که آیا شارع در باب حجیت امارات مثل خبر عادل، چه چیزی را جعل کرده، و چه کار کرده است؟ مثلا در «صدق العادل» ی که خلاصۀ حجیت خبر واحد است، مجعول شارع در«صدق العادل» چه چیزی است و شارع در«صدق العادل» چه نقشی را داشته است؟ می فرمایند: این جا دو احتمال و دو مبنا هست، که یک مبنایش به نظر ایشان فاسد است و یک مبنا صحیح است.

لزوم استحاله جانشینی امارات از قطع طبق مبنای مصوبه

مبنای فاسد عبارت از این است که بگوییم: شارع در حجیت خبر واحد که زراره وجوب نماز جمعه را از امام صادق(صلوات الله علیه) روایت می کند مثلا بگوییم: شارع مؤدای این اماره که عبارت از وجوب صلاه جمعه است، را جانشین واقع قرار داده است؛ یعنی کأنّ وقتی