سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 507

خبر واحد دلالت بر وجوب نماز جمعه می کند، مثل این می ماند که شما وجوب نماز جمعه را در لوح محفوظ مشاهده می کنید. پس یک مبنا و یک احتمال در باب جعل امارات در رابطۀ با مجعول شارع، عبارت از این است که«جعل الشارع مؤدی الاماره منزله الواقع» مؤدای خبر واحد را جانشین واقع قرار داده است، این یک مبنا است. ایشان می فرماید: بعدا ما در باب حجیت امارات بحث می کنیم که این مبنا فاسد است و غیر صحیح است.

اما مبنای دوم این است که در باب خبر واحد و مثل خبر واحد شارع کاشفیت عن الواقع را و محرزیت للواقع را جعل می کند و به تعبیر دیگر ایشان: واسطه بودن خبر واحد را در اثبات واقع جعل می کند یعنی به خبر واحد لباس مرآتیت واقع را می پوشاند، و عنوان محرزیت للواقع را به خبر واحد بواسطۀ جعل حجیت عنایت می کند. ایشان می فرماید: ما در باب حجیت امارات همین مبنا را قائل هستیم.

بعد می فرماید: فرمایش مرحوم محقق خراسانی که قائل به استحاله قیام اماره مقام قطع موضوعی طریقی است، روی مبنای اوّل درست درمی آید؛ یعنی اگر در باب حجیت امارات، همان مبنای اوّل را بگیریم، این اشکال مرحوم آخوند وارد است برای اینکه از یک طرف، دلیل حجیت اماره می خواهد خبر واحد را حجت قرار بدهد و معنای حجیتش این است که مؤدایش نازل منزلۀ واقع است و از یک طرف می خواهد این خبر واحد جانشین قطع موضوعی طریقی بشود که معنایش این است که این خبر واحد استقلالا ملاحظه شده است.

در اوّلی که مؤدای این، نازل منزلۀ واقع است معنایش این است که خبر واحد عنوان آلیت دارد و ارتباط و تنزیل در رابطۀ با مؤداست، اما روی اینکه خبر واحد بخواهد جانشین قطع موضوعی طریقی شود، خود عنوان موضوعیت، لحاظ استقلالی لازم دارد، در این صورت چطور می شود که«صدق العادل» بتواند در استعمال واحد و در کلام واحد هم برای خبر عادل عنوان آلیت را لحاظ کرده باشد، بعنوان اینکه مؤدایش نازل منزلۀ واقع است، و هم برای خبر واحد عنوان استقلالیت را لحاظ کرده باشد، بعنوان اینکه می خواهد این خبر واحد را جانشین قطع موضوعی طریقی بکند. کلام مرحوم محقق خراسانی روی این مبنا، درست است، لکن اصل مبنا غیر صحیح است.

عدم لزوم استحاله جانشینی امارات از قطع طریقی بر مبنای کاشفیت امارات

بعد می فرماید: اما روی مبنایی که ما اختیار کردیم در دلیل حجیت هم روی خبر واحد