سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 510

می پرسد: «من أین علمت انّ المسح ببعض الرأس»؟ از امام می پرسد: شما از کجا فهمیدید که در رأس به بعض رأس باید مسح شود؟ امام در جواب می فرماید: «لمکان الباء» برای اینکه در آیۀ شریفه در باب رئوس، حرف«ب» بکار برده شده است، اما در باب أرجل حرف«ب» بکار برده نشده است، لذا در باب پا، استیعاب لازم است و لو من طرف الطول، اما در باب رأس، هیچ نوع استیعابی لازم نیست، «لا من طرف الطول و لا من طرف العرض، بل یکفی صدق مسمی المسح ببعض الرأس». پس معنای این استدلال امام«لمکان الباء» این است که اگر زراره خودت هم دقت کرده بودی، می بایست این مسأله را از آیه استفاده کنی، نه اینکه من می گویم: تعبّدا باید«و أمسحوا برؤسکم» یک چنین معنایی داشته باشد. البته اگر تعبّد هم بود، مسأله ای نبود اما مسأله استدلال و استشهاد، کاشف از این است که خود زراره می بایست با توجه به آیۀ وضو این معنا را استفاده کند و بفهمد و این کاشف از این است که ظواهر کتاب مثل ظواهر سایر کلمات حجیت دارد. البته همان طوری که در سایر کلمات هم گاهی انسان به مجملاتی برخورد می کند، خود قرآن هم می گوید: در قرآن هم محکمات وجود دارد و هم متشابهات.

عدم وجود تنزیل مؤدی به جای واقع در نزد عقلا

نتیجه ای که می خواهیم بگیریم که تفصیل آن را بعدا بحث می کنیم، این است که ما اصلا در باب امارات شرعیه، یک امارۀ شرعی معتبرۀ غیر عقلایی نداریم. بله؛ عکسش هست، بعضی از چیزها از نظر عقلا، اماریت دارد و شارع جلویش را گرفته است، اما آنهایی که شارع حجت می داند، همان هایی است که پیش عقلا هم حجیت دارد. مثلا وقتی به عقلا مراجعه کنید اگر یک آدم ثقه ای یک خبری را نقل کرد، عقلا بر این خبر ثقه، ترتیب اثر می دهند. از آنها می شود سؤال کرد که شما در ارتباط قول ثقه و در ترتیب اثر بر قول ثقه، آیا مؤدی را نازل منزلۀ واقع کردید؟ آیا به این خبر ثقه لباس محرزیت پوشاندید؟ هر کدام را بگویید، به انسان می خندند. جعلی در کار نیست. عقلا همان طوری که به قطع عمل می کنند به خبر ثقه هم عمل می کنند به علت اینکه اگر بخواهند دایره را محصور به باب قطع بکنند، زندگی نمی چرخد، عمل به ظواهر کلمات می کنند، عمل به این امارات می کنند، بدون اینکه مسأله جعلی در کار باشد که ما ببینیم آیا این جعل در رابطۀ با مؤدی است یا در رابطۀ با خود این اماره و پوشاندن لباس محرزیت به اماره است؟ هیچ کدام از اینها نیست. جعلی نیست تا اینکه ما در