سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 516

لذا به مرحوم آخوند عرض می کنیم که این مدلول مطابقی که عبارت از«تنزیل المؤدی منزله القطع» است، «لا یتوقف صحته و بعده عن اللغویه، علی التعبّد الثانی» بحیثی که تعبّد ثانی رتبه اش متقدم بر این تعبّد باشد، و آن وقت شما در مورد تعبّد دوم، بگویید: آن هم چون مدلول التزامی است و مدلول التزامی رتبه اش متأخر از مدلول مطابقی است، لذا مدلول التزامی هم متأخر هم متقدم، «متأخر لکونه مدلولا التزامیا» و متقدم است برای اینکه صحت تعبّد اوّل بر این توقف دارد. می گوییم: نه! صحت تعبّد اوّل بعنوان مدلول مطابقی در محدودۀ همان دایرۀ تعبّد به جزء خودش تأمین شد، یک زمینه ای حاصل شد و آن زمینه این است که «جزء الموضوع صار محققا تعبّدا»، تمام شد، دیگر کلام حکیم از لغویت بیرون رفت.

استفادۀ جانشینی قطع طریقی از تعبّد اول

همین مقدار که زمینه حاصل شد، بحیثی که اگر تعبّد دوم هم به آن انضمام پیدا بکند، همین کفایت می کند در اینکه موضوع مرکب تعبّدا ثابت بشود. مخصوصا با توجه به یک نکته ای که این نکته در خصوص ما نحن فیه جریان دارد، و آن این است که در تعبّد اوّل که ما مؤدی را نازل منزلۀ واقع می کنیم، همه اش به انتظار قطع موضوعی ننشسته ایم بلکه قبل از آنکه مسأله به قطع موضوعی برسد، خود همان جانشینی برای قطع طریقی، نه قطع طریقی محفوظ در موضوع، همان قطع طریقی که در مقابل قطع موضوعی است و ما تقسیم می کردیم به این که«القطع اما طریقی و اما موضوعی» در رابطۀ با آن جانشینی برای قطع طریقی آن تعبّد اوّل لا محاله اثرش محفوظ است، این طور نیست که اگر مسألۀ تعبّد دوم نباشد، اصلا تعبّد اوّل یکون لغوا، یکون بلااثر، بلکه یک اثر روشنی دارد و ما زائد بر آن اثر یک اثر دیگری می خواستیم بر آن بار کنیم. اثر روشنش همان بود که گفتیم: «الامارات تقوم مقام القطع الطریقی» و هیچ مشکله ای در این رابطه نیست، کسی هم در این معنی اشکال نکرده و لو اینکه در مباحث بعدی ما بعضی از نظرات را در این رابطه ان شاء الله عرض می کنیم، اما به حسب کلمات و ظاهر کلمات، متفق علیه است که اماره، بیّنه، جانشین قطع طریقی است، و الاّ اگر بینه بخواهد این اثر را هم نداشته باشد، دیگر«ماذا یترتب علی حجیه البینه من الاثر؟» چه اثری بر حجیت بینه مترتب است؟

پس تعبّد اوّل آن طور نیست که اثرش منحصر به این باشد که جانشینی برای قطع موضوعی بخواهد به دنبال آن باشد بلکه قبل از آنکه مسألۀ قطع موضوعی مطرح باشد، آن