سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 517

تعبّد اول، بلا اشکال جانشینی مقام قطع طریقی را دلالت دارد. خود مرحوم آخوند هم که در ما نحن فیه ادعای استحاله می کند، بصراحت فرموده اند: «الامارات تقول مقام القطع الطریقی» در این تنزیل و قائم مقامی، هیچ گونه مناقشه و تردیدی نداشته اند، لکن ما می خواهیم دایره اش را گسترش بدهیم، بگوییم: این که مؤدای بیّنه را نازل منزله واقع می کند و مؤدا را به جای واقع می نشاند، این همان طوری که قائم مقامی اماره را در رابطۀ با قطع طریقی بیان می کند، در رابطۀ با قطع موضوعی طریقی هم اثر این تنزیل هست؛ یعنی دو اثر دارد؛ یکی اینکه اماره را جانشین قطع طریقی فی مقابل جمیع اقسام قطع موضوعی می کند، و دوم اینکه مؤدی را نازل منزلۀ واقع می کند، و در نتیجه اگر یک حکمی روی واقع به ضمیمۀ قطع به عنوان یک مرکب، بار شد، در صورتی که جزء دیگر هم بالتعبّد ثابت بشود، آن اثری که برای این قطع موضوعی طریقی بار شده، ترتب پیدا می کند.

بطلان تمسک به دلالت اقتضا برای خروج کلام از لغویت

آخرین حرف این است که آن بیانی که مرحوم محقق کمپانی در حاشیه کفایه بالاتر از فرمایش مرحوم محقق خراسانی فرمودند، که محقق خراسانی از راه دلالت التزامیۀ عرفیه مسأله را در حاشیه رسائل بیان کردند اما مرحوم محقق کمپانی(همان طوری که اشاره کردیم) از راه دلالت اقتضا و دلالت عقل می خواستند مسأله را بیان کنند، از این حرف اخیر ما، بطلان این معنی روشن شد برای اینکه اگر دلیل تنزیل مفاد اماره مقام واقع، هیچ اثری جز در رابطۀ با قطع موضوعی طریقی نمی داشت، این بیان ایشان درست است. اما وقتی که ما فرض کردیم که چه جانشین قطع موضوعی طریقی بشود و چه جانشین آن نشود، قبل از این، یک اثر مهمتری و یک مفاد مهمتری بر این تنزیل مؤدی منزله الواقع بار است، که آن عبارت از جانشینی قطع طریقی در مقابل قطع موضوعی بجمیع اقسامه است. لذا کجای دلالت اقتضا، اقتضای این را دارد که ما حکم کنیم به اینکه اگر این معنا نباشد، کلام حکیم یصیر لغوا؟ کجایش لغویت لازم می آید؟ اگر ما مفاد تعبّد اوّل را فقط در محدودۀ دایره قطع طریقی پیاده کردیم و گفتیم: بطور کلی ارتباطی به قطع موضوعی ندارد، آیا یک دلالت اقتضایی ما را مجبور می کند که این قائم مقام قطع موضوعی هم ضمیمه بشود به قائم مقام قطع طریقی؟ یا اینکه هیچ ملزمی برای این معنا وجود ندارد؟ لذا این بیان ایشان، بیان ناتمامی است و به هیچ وجه نمی توان این بیان را بپذیرفت.